143
2مسيرهاى سفر
در سالهاى خيلى گذشته، آگاهى از وضعيت راههاى سفر، از جمله عوامل مهم، براى سفرهاى زيارتى به شمار مىرفت، اين آگاهى، نتيجۀ تجربههاى انسان در تسلّط بر محيط پيرامونى خود بود، به طورى كه با دگرگونى، تحول و پيشرفت در اسباب و وسايل سفر، راهها و مسيرهاى زيارتى نيز تغيير يافت.
در سندى كه مربوط به استان زنجان است، چنين آمده است: «روز ششم كه قرار بود كاروان حركت كند، اقوام و دوستان زائر خانۀ خدا جمع مىشدند، و به همراه ريش سفيدان، معتمدان محل و بازار، جلو افتاده و عدهاى پشت سر آن ها حركت مىكردند تا به كاروانسرايى كه كاروان از آنجا آمادۀ حركت بود، مىرسيدند. سپس بدرقه كنندگان باز مىگشتند و زائر سوار بر شتر مىشد و در صورتى كه زائر زن بود، سوار كجاوه مىشد. چهار دور كجاوه، با تخته محصور بود و دو عدد كجاوه در پشت سر هم تعبيه شده بود و كف آن را نيز فرش مىانداختند، جلو و عقب كجاوه را نيز با پرده مىپوشاندند. كاروان با صلوات و با ياد خداوند حركت مىكرد و حدود شش