72آن كه سلطان محمد ثانى پسر سلطان مراد ثانى كه در سنۀ 858 اين شهر را فتح نمود ملقب به فاتح شد، اسم اين شهر را اسلامبول گذاشت. «بلدۀ طيبه» تاريخ آن است. بول در تركى به معنى فراوان است، يعنى اسلام در اين شهر فراوان است. وجود ديگر هم براى تسميۀ آن گفته و نوشتهاند، ذكر آنها موجب تطويل است. و اين شهر مشتمل بر بلاد ثلاثه است، يكى بيكاوغلى كه ارامنه و فرنگيان منزل دارند، و يكى اسلامبول كه مسلمانان در آنجا اقامت دارند و ارامنه و غيره هم در آنجا كسب مىنمايند و ميان محلۀ بيكاوغلى و اسلامبول جسرى از آهن ساختهاند كه هشتصد قدم طول آن است و سى ذرع عرض دارد و در نهايت استحكام ساخته شده است و شب و روز مردم از اين محله به آن محله عبور مىكنند و كالسكه و درشكه از روى پل مىگذرد و تقريباً روزى هزار تومان حقالعبور اين پل است كه از هر نفرى نيم شاهى وقت رفتن و نيم شاهى در مراجعت مىگيرند و محلۀ ديگر اسكودار است كه اسكوسرا عمارت قديم سلطان در آنجا است. (نظير) شهر اسلامبول در هيچ جاى دنيا نيست؛ از اقصى بلاد عالم، مىتوانند مالالتجاره را به سهولت به اين شهر بياورند از روى دريا، و خيلى آباد و معمور است. محلۀ بيكاوغلى خيرى آبادتر و مرغوبتر از محلات ديگر است. اجناس نفيسۀ مرغوبه از هر قبيل در آنجا يافت مىشود. و در محلۀ مسلمانان، مساجد عاليه زياد دارد كه معروف آفاقند. از جمله مسجد اياصوفى و مسجد شاه سليمان است كه مانند آنها در همۀ عالم نيست و تفصيل هر يك از مساجد و عمارات در موقع خود فرداً فرداً ذكر مىشود. لاجرم وسعت خاك عثمانى از تمام ممالك اروپا افزونتر است، با آن كه ايالت بلغار و بوضيا 1 كه بلاد يوشناق باشد، از دست آنها بيرون رفته است، باز آن همه خاك و آب، برّاً و بحراً در تصرف آنها است و پادشاه عثمانى را سلطانالبرّين و خاقانالبحرين مىنامند.
عمارات سلطنتى
عمارت دولمه باغچىسى از بناهاى سلطان عبدالعزيز است؛ عمارت بسيار خوبى است.
اغلب پلهها و ديوارها از سنگ مرمر است. شانزده ستون مرمر منقش در وسط آن عمارت