303
باروم
دو عدد كرجى بزرگ را به طور رودخانه قرار داده به هم متصل مىكنند و بالاى آن را تخته پوش كرده اطراف آن را محجرى از چوب قرار مىدهند و از دو طرف، راهى براى خروج و دخول مىگذارند و به عرض رودخانه از دو طرف، طناب صحيحى به چوبهاى قوى محكم بستهاند و يك چوب صحيحى هم وسط تختهبندى باروم نصب نمودهاند كه آن چوب و طناب به هم مىخورند و مانع مىشوند كه بارَوم را آب ببرد و آن چوب به طرز قرره مىپيچد و در نهايت سهولت حركت مىكند. در وقتى كه شتر را مىخواند داخل بارَوم كنند، خيلى تماشا دارد زيرا كه شتر نمىخواهد وارد تختهبندى باروم شود. آن را به عُنف داخل مىنمايند، مىافتد و بر مىخيزد و گاهى به آب افتاده بيرون مىآيد و از ترس صدا مىكند.
عمارات كنار ارس
در طرف ساحل شمالى كه حد خاك روس است، سه اطاق رديف يكديگر ساختهاند.
اطاق وسط بزرگ است و اطاقهاى جنبين كوچك و جلو اطاقها، ايوانى به طرف رودخانه بنا كردهاند. هشت ستون چوبى نصب نمودهاند، پايههاى ستونها تماماً از سنگ است و در پشت اين عمارات ميدان وسيعى است و در آخر ميدان، عمارات تلگرافخانه و كالسكه و خانه و حمام و بيوتات ديگر ساختهاند و در طرف ساحل جنوبى تلگرافخانه و تذكرهخانه و چاپارخانه ساختهاند و بالجمله از خاك خارجه خارج شده داخل خاك ايران شديم. از تفليس تا كنار ارس، شش روزه آمديم.
دوشنبه هيجدهم از تفليس به آقاستفا آمديم.
سهشنبه نوزدهم از آقاستفا به دليجان رسيديم. منزل ما را در عمارت قرار داده، پذيرايى نمودند.
چهارشنبه بيستم به ايروان آمده و در ورود ما احترامات به جا آوردند و در عمارت حكومتى جا دادند و پيرايى نمودند. گُورناطور مرد كاملى بود و تا به حال عيال اختيار ننموده است.