256
قلعۀ قائد جوهر
اين قلعه را قائد جوهر، زياده از ششصد سال است در زمين مرتفعى ساخته است كه در سمت جنوب شهر است و سلطان صلاحالدين يوسف بن ايوب نيز در سنۀ 1243 1 بر استحكام آن افزوده است. حصار و جامع و برجهاى عريض محكم دارد، چاه آبى هم نزديك درب اول قلعه است كه صد ذرع عمق دارد و بعضى گويند آن قدر حفر كردهاند كه به آب نيل رسانيدهاند. اعتقاد عوام اين است كه چاهى است كه حضرت يوسف عليه السلام را به آن انداختهاند، ولى اين مطلب صحيح نباشد. و در نزديكى اين قلعه، جامعى، محمدعلىپاشا ساخته است كه از سطح تا سقف مرمرهاى مصرى نصب كردهاند و چهار ستون مضلّع مربّع دارد كه گنبد مسجد را بر روى آنها نهادهاند و آن را منقسم به هفت گنبد نمودهاند كه سه گنبد در وسط است و چهار گنبد در طرفين آن. پايههاى ستونهاى مضلع به رنگ طبيعى است. بالاى ستونها را به رنگ پايهها ملون نمودهاند و برابر صحن نيز هشت ستون عرضاً از سنگ نصب كردهاند و مقبرۀ محمدعلىپاشا در زاويۀ همان جامع نزديك به صحن است. مجسمۀ او را در حال قيام بر بالاى قبرش نصب كردهاند و كلاه بزرگى از مِس شبيه به فِس 2 ساخته و به رنگ قرمز ملوّن نموده بر سر مجسمه گذاردهاند و روپوش قبر را قلابدوزى بسيار ممتاز كردهاند و به خط ثلث جلى در نهايت امتياز قلابدوزى نمودهاند و چند جلد كلامالله نيز در آن مقبره بود كه بسيار خوب نوشتهاند.
صحن مسجد نيز وسيع است و يازده ستون از سنگ در طول صحن واقع است و نه ستون در عرض و به همه جهت چهل و چهار ستون در اطراف صحن است و سطح صحن را تا بالاى ديوارها سنگ گستردهاند. آنچه سنگ سفيد است از سنگهاى مصرى است و آنچه به رنگ ديگر است از اروُپْ آوردهاند. و در وسط صحن، آبگيرى است كه سقفى بر روى آن ساختهاند و شادران نامند. اطراف آن باز است و هشت ستون به دور آن نهادهاند و خود آبگير بسته است. شيرهاى متعدد در اطراف آن گذاشتهاند و مرحوم سنگلاخ، به خط نستعليق