111مسجدى است كه حالا هست، مكان مسجد قديم را در اطراف كعبه، علاماتى از ستونهاى آهنين گذاردهاند، معلوم مىشود كه به چه اندازه بوده است. زمين مسجد قديم اندكى پستتر از اراضى مضافه است. طول مسجد قديم كه مسجدالحرام حقيقى است، سيصد و پنجاه و شش ذرع و ثمن است و از شرق به غرب امتداد دارد و عرض آن از شمال به جنوب، دويست و شصت و شش ذرع است و ذراع سه شبر است و شبر سى و سه اصبع است و اصبع شش شعير معتدله است كه در عرض به يكديگر ملصق باشند. و شعير شش تار موى يال اسب است كه به هم ملصق گردند و اكنون طول مسجد قديم با اراضى مضافه هفتصد و پنجاه و پنج ذراع است و عرض آن چهارصد و شصت و پنج ذراع است و اين قول حافظ ابن عساكر است؛ وليكن ابوالمعالى المشرف صاحب «مثيرالغرام» طول را هفتصد و هشتاد و چهار ذراع و عرض را چهارصد و پنجاه و پنج ذراع مىنويسد و ناصرخسرو علوى در «سفرنامۀ» خود، طول شرقى را ششصد و هشتاد و سه ذراع و طول غربى را ششصد و پنجاه ذراع و عرض را چهارصد و هشتاد و سه ذراع مىنگارد. و اراضى مضافه چند خيابان دارد كه با احجار كبود فرش كردهاند و چند باغچه در اطراف خيابانها است كه اشجار ندارند و در وقت كثرت جمعيت صفوف جماعت در ميان آنها نماز مىگزارند و اطراف حرم مبارك نيز رواقها است كه در آنها ستونهاى متعدده نصب كردهاند و صفوف جماعت در آنجا بسته مىشود.
ابواب حرم مبارك
بدان كه حرم مبارك از جوانب اربعه ابواب متعدده دارد كه داخل صحن مىشوند. اسامى بعضى از آنها با اسامى قديمه كه در كتب ضبط است موافق باشند و اسامى بعضى مخالف؛ اما آنچه موافق است و تغيير ننموده، بابالعمره و بابابراهيم كه در سمت جنوب باشند و بابالسلام و بابالعباس و بابعلى كه در سمت شمال واقعند، باب امهانى و باب مدرسةالشريفه و بابالجياد و بابالبغله و بابالصفا كه در سمت مشرق هستند (بابالجياد را باب اجيادالصغير هم نوشتهاند) و بابالزياده است كه در سمت مغرب است. اما ابوابى كه اسامى آنها تغيير كرده است، بابالجنائز و بابالبازان و بابالمجاهدين