164حجر فرسوده و قديمى شدهاند، تا طلوع آفتاب بايد ديوار حجر از سنگ مرمر پوشيده شود. به همين جهت زياد شبانه كارگرانى را اجير كرد و در زير نور چراغ پيش از رسيدن سپيدۀ صبح كار را به پايان رسانده و تمامى ديوار حجر را از سنگ مرمر پوشانيد. پيش از آن، اين ديوار از سنگهاى بيابانى ساخته شده بود.
پس ازآن، محمود المهدى خليفۀ عباسى در سالهاى 161 هجرى، در هنگام آغاز توسعۀ مسجدالحرام، دستورداد سنگ مرمر حجر راتجديدكردند. بنابراين بارديگر با سنگ مرمر بسيار زيبايى پوشانيده شد. اين مرمرها به رنگهاى سفيد، سبز وقرمزبود.
حجر اسماعيل مدفن چه كسانى است؟
مكه بلداللّٰه الأمين است و در طول تاريخ، پيامبران بسيارى پس از ساخت كعبه توسّط ابراهيم خليل عليه السلام و حتى شايد پيش از آن، بدان روى آوردهاند.
چنانكه در حديث آمده است: «هريك از پيامبرانى كه امت آنان هلاك مىشدند به همراه اطرافيان خود رو به سوى مكه مىگذاشتند و در آن به عبادت مىپرداختند تا اينكه مرگ به سراغ آنها آيد. گفته مىشود كه نوح، هود، صالح و شعيب عليهما السلام از اين گروه بودهاند و قبر آنان بين زمزم و حجر است.»
عبدالرحمان بن سابط مىگويد: از عبداللّٰه بن حمزۀ سلونى شنيدم كه مىگفت: بين ركن تا مقام و تا زمزم، قبر نود و نُه پيامبر قرار دارد كه جهت حج به مكه آمده و در آنجا دفن شدهاند.
حضرت اسماعيل و هاجر نيز در حجر مدفون شدهاند، همچنانكه طبق نقل ازرقى دختران حضرت اسماعيل نيز آنجا مدفونند.
محل دفن حضرت اسماعيل و هاجر در حجر
گفتهاند كه حضرت اسماعيل و چند تن ديگر در حِجر مدفونند امّا بايد ديد كه در كدامين نقطۀ آن؟
حجر مكانى بوده كه حضرت ابراهيم عليه السلام آن را در كنار كعبه به صورت سايبانى براى