154بدانند؛ پس در نتيجه بت‌ها و يا خدايان را شريك خدا، در ربوبيت و پرستش مى‌دانستند. ¹

شرك در اطاعت

در اين قسم، مشرك، غير از خدا معتقد به موجود تأثيرگذار ديگرى نيست؛ اما از غير خدا اطاعت مى‌كند. محور اين نوع از شرك، بر پيروى و اطاعت از غير خداوند است.

اطاعت از غير خدا، بر سه گونه است :

اوّل : اطاعت از غير خدا، به خاطر فرمان خداوند به اطاعت؛ مثلاً خدا دستور داده است كه از پيامبر و امامان اطاعت كنيم. اين اطاعت از غير خدا، عين اطاعت از خداوند است؛ «أَطِيعُوا اللّٰهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ » ². اينجا دو نوع اطاعت نيست كه يكى اطاعت از خدا و ديگرى اطاعت از غير خدا باشد؛ بلكه اطاعت از غير خدا - در اين جا - مساوى با اطاعت از خدا و عينِ توحيد است.

دوم : اطاعت از غير خداوند در كارهاى مباح و امورى كه خداوند دستور خاصّى در آنجا ندارد؛ مثلاً آب خوردن در موردى كه مباح است.

حال اگر در اين مورد، شخصى دستور حتمى نسبت به آب خوردن صادر كند و ما اطاعت كنيم، اين نيز اطاعت از غير خداوند است، ولى منافاتى با توحيد ندارد؛ چون ما در موردى از غير خدا اطاعت كرده‌ايم كه خدا آن را مباح قرار داده است؛ هرچند همانند قسم اوّل، عين اطاعت از خدا هم