144 «وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَكٰاءَ الْجِنَّ وَ خَلَقَهُمْ» ؛ «آنان براى خدا، همتايانى از جن قرار داده‌اند، در حالى كه خداوند همۀ آنها را آفريده است.»

اشاره كرد. در توضيح اين آيه بايد گفت:

«خَلَقَهُمْ»: در اين كه مرجع ضمير «هم»، چه كسانى هستند، سه احتمال در «مجمع‌البيان» آمده است :

احتمال اوّل : بت‌پرستان ؛ يعنى مشركان، براى خداوند شريكانى از جن قرار دادند، در حالى كه خدا، مشركان را آفريده است. بنابراين احتمال، غرض آيه اين مى‌شود كه بر مشركان لازم بود از خدا پيروى كنند؛ چون خالق آنان بود، اما آنان به دنبال بت‌ها رفتند.

احتمال دوم : مرجع ضمير، جن باشد؛ يعنى «خلق الجن»؛ يعنى مشركان براى خدا همتايانى از جن قرار دادند، در حالى كه جن مخلوق خدا است.

غرض اين است كه وقتى چنين است، چگونه آنان جن مى‌پرستند و جن را همتاى خدا مى‌دانند، مگر مى‌شود مخلوق را شريك خالق قرار داد.

احتمال سوم : مرجع ضمير، هم مشركان و هم جن‌ها باشد؛ يعنى خداوند، تمام انسان‌ها، جن‌ها، پرستش‌كنندگان و پرستش‌شوندگان را آفريده است. اين احتمال بهتر از دو احتمال ديگر است.

«اَلْجِنَّ»: مراد از جن چيست؟ در «مجمع‌البيان» دو احتمال آمده است :

احتمال اوّل : مراد از جن، فرشتگان است؛ زيرا «جن» به معناى ناپيدا و مخفى است و فرشتگان نيز از ديدگان ناپديد هستند. ¹