45دلالات، توجه به عام و خاص، مطلق و مقيد، مجمل و مبيّن، نسخ و توقيت، توجه به نقش ادبيات صرفى، نحوى و بلاغى، و پرهيز از تفسير به رأى مفسّر.

مطلب پنجم: تقسيم محتوايى آيات قرآن

دانشمندان علوم قرآن و مفسران، با توجه به محورهاى كلى در معارف اسلامى، آيات كتاب خدا را از نظر محتوا و موضوعى، به چند گروه تقسيم كرده‌اند كه عبارتند از:

1. آياتى كه مربوط به حوزه بينش انسان است، و بازگو كننده عقايد و مبدأ شناسى و معاد شناسى است، «آيات المعارف و العقايد».

2. آياتى كه مربوط به بيان گرايش‌هاى درونى انسان و حوزه اخلاقيات است، «آيات الاخلاق».

3. آياتى كه بيانگر علوم، فنون و دانش‌هاى كيهان، جهان و طبيعت شناسى است، «آيات العلوم و الفنون».

4. آياتى كه حوادث گذشته انبيا، امت‌ها، و حاكمان را بازگو مى‌كند، «آيات التاريخ و القصص».

5. آياتى كه مربوط به حوزه افعال است و بيانگر حقوق و تكاليف انسان است، «آيات الاحكام».

آيات حج را گرچه در وحله نخست مى‌توان جزء آيات الاحكام قرار داد، ليكن به لحاظ جامع بودن موضوع خود حج و فراگير بودن آن، كه در حقيقت تصوير كلى از همه احكام اسلام است؛ نماز، روزه، خمس، زكات، حجّ و جهاد، امر به معروف و نهى از منكر، ولايت و برائت را در خود جاى داده است، از سوى ديگر حج مشتمل بر عقايد، تاريخ، اخلاق و عرفان مى‌باشد. آيات حج نيز در رديف آيات جامع قرآن قرار دارد، چرا كه در مجموع آيات و حتى برخى از آيات آن، مجمعى از عقايد، تاريخ، اخلاق، اسرار و احكام وجود دارد.