363است كه فرمود: «فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ» . و در اينجا بعد از معلومات سخن رزق بهيم الانعام و قربانى است كه فرمود: «عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ» . به اضافۀ روايت امام صادق كه در تفسير اين تعبير فرمود: « المعلومات و المعدودات واحدة و هى أيّام التشريق ». ¹ در آيات دهم و يازدهم به تفصيل از مسأله ذكر و تفسير «أَيّٰامٍ مَعْلُومٰاتٍ» و «أَيّٰامٍ مَعْدُودٰاتٍ» سخن گفته‌ايم.

به هر صورت مراد از «بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ» شتر، گاو، گوسفند و بُز است، كه به لحاظ ادبى اضافه عام به خاص است. ² چرا كه بهيمه گرچه شامل همه چهارپايان خشكى و دريايى به استثناى درندگان مى‌شود، ليكن به دليل اضافه شدن به انعام، آن را منحصر به اين چهار حيوان (شتر، گاو، گوسفند و بز) نموده است، چنانكه قرآن مى‌فرمايد: «ثَمٰانِيَةَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ... وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ (انعام: 143-144)».

در خصوص جمله «عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ» ، برخى معتقدند كه كنايه از ذبح و نحر است، تا تفاوت بين ذبح مسلمين و ذبح كفار را بيان نمايد. ³ ليكن برخى ديگر از مفسران در پاسخ گفته‌اند: اين تعبير عنايت ويژه به ياد و نام خداست، و اين كنايه بايد متعلق به مكنّى‌عنه باشد. ⁴ لزوم ذكر زبانى

پيش از اين گفتيم كه ذكر در ادب عرب و قرآن كريم هم شامل ياد يعنى ذكر قلبى مى‌شود و هم شامل نام يعنى ذكر زبانى و قلمى را در بر مى‌گيرد، ذكر قلبى