254 3. شرايط حج

هر چند آيه شريفه در تشريع حج واژه ناس به كار برده و از اين جهت شامل همه انسان‌هاى كوچك و بزرگ، عاقل و مجنون، آزاد و ممنوع، غنى و فقير، مؤمن و كافر همه مى‌شود. ليكن در خود آيات يا به وسيله روايات به اين اطلاق تخصيصاتى وارد شده است و نابالغ از دايره وجوب، مجنون از دايره تكليف، ممنوع از دايره قدرت، فقير از دايره استطاعت و كافر را از دايره شرايط خارج نموده است. بنابر اين در حج نيز مانند ديگر تكاليف شروط عام و خاص وجود دارد، كه با تحقق آنها وجوب نيز محقق مى‌شود.

استطاعت

يكى از شروط اساسى حج كه قرآن بدان پرداخته است استطاعت است، كه مى‌فرمايد: «مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً» . مى‌نويسند: سبيل و راه به سوى هر چيز، به معناى امكان وصول به آن است، چنانكه در برون رفتن از هر مشكل نيز به معناى امكان رهايى از آن است كه مى‌فرمايد: «فَاعْتَرَفْنٰا بِذُنُوبِنٰا فَهَلْ إِلىٰ خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ (غافر: 11)». ¹ اما اين كه استطاعت به چه چيز محقق مى‌شود، از خود قرآن چيزى به دست نمى‌آيد، مگر اين كه مى‌فرمايد: «يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ (حج: 27)» يعنى پياده و سواره، با مركب لاغر و كندرو و يا [چابك و تندرو] و از راه دور [و نزديك] بايد بيايند. بنابر اين براى تفسير اين استطاعت بايد سراغ اخبار رسيده از معصومين -عليهم السلام- رفت.