245خانه پرداخته و مى‌فرمايد: «وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ». اين جمله بيانگر چند نكته اساسى است:

أ. تاريخ حج

تعبير به «عَلَى النّٰاسِ» ، گوياى اين است كه مخاطب مكلّف در قضيه حجّ مطلق مردمند. و اين بيانگر آن است كه حجّ ريشه در تاريخ انسان دارد، از روايات مربوط به حج و كعبه نيز چنين بر مى‌آيد كه تاريخچه حج به زمان آدم باز مى‌گردد، چنانكه على در نهج البلاغه مى‌فرمايد: «ثمّ امر آدم و وَلَدَه أن‌يَثْنُوا اعطافهم نحوه، فصار مثابة لمنتجع اسفارهم». ¹ و در روايتى زراره از امام باقر مى‌پرسد آيا قبل از بعثت پيامبر كسى حج اين خانه را انجام داده است؟ حضرت مى‌فرمايد: «نعم، لايعلمون ان الناس قد كانوا يحجّون، و نخبركم أنّ آدم و نوحاً و سليمان قد حجّوا بالبيت بالجنّ و الانس و الطير، و قد حجّه موسى على جمل احمر...». ²

ب. وجوب حج

قرآن كريم در چند آيه به تشريع حج در شرع مقدس اسلام پرداخته است: يكى همين آيه، دوم آيه: «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ (حج: 27)»، كه تفسير آن بعداً خواهد آمد، سوم جمله: «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ (بقره: 196)»، چرا كه امر به اتمام حج و عمره فرع بر وجود و وجوب اصل آن دو مى‌باشد.