147خوردن خواه راست باشد يا دروغ، و گفتن «لا و الله» و «بلى و الله» است. ¹ در روايات نيز بر اين معنا تصريح شده است؛ در همان روايت معاوى بن عمار آمده است كه امام صادق فرمود: « الجدال قول الرجل لا و الله و بلى و الله ». ²بيان اين مصداق از سوى امام با معناى لغوى و اصطلاحى جدال كاملاً مرتبط است، چرا كه مراء كننده قصد دارد با قسم خوردن در گفتگوى خود بر طرف مقابل پيروز شود.

دو نكته:

نكته اول اين كه تعبير به «فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» . گرچه به صورت جمله خبريه است، و بيانگر گزارش از وضعيت مطلوب در حجّ است، ليكن در واقع در مقام تشريع است، يعنى چنين نبايد باشد.

اما نكته دوم، اين‌كه در برنامه حجّ بر حذر داشتن از فسوق و جدال به اين معنا نيست كه در غير حج مشكلى ندارد، بلكه به اين معناست كه پرهيز از اين امور در حجّ اشدّ است.

د. صيد

صيد در خشكى، چنانكه فرمود: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ» . و نيز فرمود: «حُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مٰا دُمْتُمْ حُرُماً (مائده: 96)».

ه. حلق يا تراشيدن سر

چنانكه فرمود: «لاٰ تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ (بقره: 196)؛ سرهاى خود را نتراشيد تا قربانى به محلش برسد»، البته بعيد نيست كه حلق در اينجا