183
1 / الف : احد، حدّ حرم مدنى
در سمت شمالى كوه احد (پشت آن) كوه كوچكى قرار دارد كه برخى از مُستندات، آن را «ثور» خواندهاند و اين «ثور»، غير از كوه معروفى است كه به همين نام در مكّه مىباشد.
ابوداود در كتاب «سنن» از پيامبر گفتهاى را در معلوم ساختن حدود حرم مدينه ثبت كرده است كه رسول خدا گفت: «المدينة حرامٌ ما بين عائر إلى ثور...». 1مسلم در «الصحيح» همين حديث را از طريق ابوبكر بن ابىشيبه از على بن ابىطالب آوردهاست؛ با اين تفاوت كه مسلم به جاى كلمۀ عائر، همان تلفّظ مشهور عَيْر را ثبت كرده كه: «المدينة حرم ما بين عير إلى ثور». 2ولى بخارى در كتاب «الصّحيح» حديث را از محمّد بن بشار به نقل از عبدالرّحمان و او از سفيان به نقل از اعمش از ابراهيم التّيمى از پدرش و او از علىّ بن ابىطالب روايت كرده است، با اين تفاوت كه از ذكر كلمۀ ثور خوددارى نموده، مىنويسد:
«عنالنبيّ - صلّىاللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم -... المدينة حرم مابين عائر إلىكذا». 3قيد كلمۀ «كذا» به جاى نام «ثور» موجب گرديد كه بعضى از فحول، نسبت به بود و نبود كوهى همنام ثور در مدينه پژوهشهايى انجام دهند.
آنچه مسلّم است كوه كوچكى در قسمت شمالى مدينه و پشت كوه احد وجود دارد و عدّهاى كه حدود حرم را از «عير تا ثور» دانستهاند، نظر به همان كوه كوچك داشتهاند. 4