177بوده است. 1 برعكس مسلمانان، در كنارۀ حدّ نهايى وادى صفراء قرار داشتند كه در واقع عدوةالدّنيا يا سمت شامى ميدان بدر ( \ سهل بدر) و در دامنۀ كوه اسفل بوده است. 2براى شناخت چنين موقعيّتى از محيط جغرافيايى بدر، ساعتها در اين محل جستجو كردم و در تطبيق مستندات تاريخى با وضعيّت فعلى جغرافيايى، تأمّلها نمودم؛ تا اينكه به چگونگى موقعيّت جغرافيايى وقايع بدر وقوف يافتم. ساعتها بر تپّۀ ريگى مجاور سهل بدر كه در پس آن عدوةالقصوى قرار دارد و دقيقاً در سمت جنوبى بدر واقع شده، وقت صرف كردم؛ تا توانستم تصاوير مستندى از آن تهيّه كنم.
پيكرههاى 15 - 1 ؛ 16 - 1 ؛ 17 - 1
چنانچه گفتيم «عُدوةالدّنيا» در كنارۀ وادى و در سمت شامى بدر واقع شده است؛ يعنى در شنزارهاى شمالى و مجاور تپّههاى شنى آن. وقتى مقابل كوه اسفل و ميدان واقعه قرار مىگيريم، تپّۀ سنگى (عدوةالقصوى) دقيقاً در سمت چپ آن و تپّۀ شنى در سمت راست آن نمايان است. مسلمانان در هنگام جنگ، از پشت تپّۀ شنىِ عدوةالدّنيا كه مُشرف بر ميدان واقعه، است، عازم ميدان شدهاند. اين شنزارها امروز نيز به استثناى محدودۀ شهر همچنان باقى و دستنخورده است.
اكنون قسمتى از سهل بدر به صورت قبرستان عمومى و قسمتى ديگر همچنان با انبوهى از شنهاى دامنۀ كوه اسفل، چشماندازى تاريخى دارد.
حركت در اين شنزارها سخت و غالباً ناممكن است و هر پژوهندهاى با ملاحظۀ اين مستندات تاريخى مطمئن مىشود كه منزلگاه مسلمانان، بىآب بوده و ياران پيامبر صلى الله عليه و آله با سكونت در اين محل، متحمّل سختىهاى فراوانى شدهاند. حقير، سه تصوير كاملاً دقيق از تپّۀ شنى عدوةالدّنيا كه مسير و منزلگاه مسلمانان بوده، تهيّه كردم. 3