169مسلّم است كه موقعيّت العريش در ايّام توقّف محمّد صلى الله عليه و آله و وقوع حادثه به نحوى بوده كه اوّلاً بر بلندى و مُشرف بر ميدان روبروى آن، جاى داشته و دو موضع عدوةالدنيا در سمت راستش و عدوةالقصوى در سمت چپش بوده است. به مرور كه اين پستىها و بلندىها در اثر گسترش شهر و رفت و آمدها از بين رفته است، دقيقاً نمىتوان معلوم ساخت كه آيا مسجدى كه در مكان عريش ساخته شده، دقيقاً در همان موضع عريش است و يا اندكى اين سو و آن سو شده است؟
حقير كاتب، بناى فعلى مسجد عريش را بر شنزار بدر و كنار نخلستانها و چشمه آبى كه منتهى به جادۀ آسفالته مىشود، ديدم. اهالى بدر همزبان با تاريخ، اين مسجد را محلّ عبادتهاى محمّد صلى الله عليه و آله در عريش مىدانند.
مسجد جديدالبناى عريش كه جايگزين بناهاى قديمى آن شده است، مستطيلشكل و داراى منارهاى برافراشته بر ميدان بدر است و شبستان نمازى كه معدودى از زائران و عاشقان راه محمّد صلى الله عليه و آله ، با اداى نماز، ياد تاريخى و حضور پيامبر صلى الله عليه و آله را در اين مكان، گرامى مىدارند، مورد ديدار و حضور مكرّر حقير قرار گرفت. هر سال در ظاهر بنا، تغييرات كوچكى را مشاهده مىكردم. سبك بنا با توجّه به وزش طوفانهاى شنى و بادهاى تند و گرم منطقه، از تنوّع معمارى و يا هنرى خاصّى برخوردار نيست. با اين همه هيبت تاريخ معنوى چهارده قرن، به آن شكوه خاصّى بخشيده است.
چشماندازى كه حقير از روى بام مسجد مشاهده كردم، دقيقاً با اسناد تاريخى و اوصاف ميدان بدر سازگار است و مغايرتى ندارد و همانطور كه گفته شد، هم بر ميدان واقعه كه اكنون به صورت قبرستان عمومى بدرىها درآمده و هم بر دو موضعِ «قُصوى» و «دُنيا» مسلّط است.
اين موقعيّت را در تصاويرى كه در سفرهاى متعدّد از آن تهيّه كردم، در اين كتاب به ثبت مىرسانم؛ تا اگر پژوهندگان تاريخى، اين تحقيق را در آينده پى گيرند، در خصوص اين برهه از زمان، سند و يادى داشته باشند.
پيكرههاى 3 - 1 ؛ 4 - 1 ؛ 5 - 1 ؛ 6 - 1 ؛ 7 - 1