57سپس به گفتۀ ابنعمر استناد جسته كه: «إذا دخله صلّى إلى الأسطوانة المخلّقة و كان ذلك مصلّى رسول اللّٰه...» 1بنابر اين، آنچه مسلّم است، محلّ سجدگاه محمّد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله بعد از تغيير جهت قبله، در كنار ستون سوم، كه در آن ايّام حدوداً در خارج شبستان واقع شده و بعدا مخلّقه گرديد، قرار داشته است؛ چنانكه روايت يحيى، حديث موسىبن سلمه را به ياد ما مىآورد كه: «رأى أبا الحسن عليّبن موسى الرّضا يصلّي إلى هذه الأسطوانة الخارجة». 2پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله ، مسجد قبا از طرف خليفۀ سوم؛ عثمانبن عفّان تعمير شده و مساحت آن گسترش يافته است.
نورالدّين سمهودى در نيمۀ دوم قرن نهم هجرى و با توجّه به موقعيّت بناى مسجد در آن ايّام، از ابنشبه نقل قول مىكند كه: «انّ ما بين الصّومعة إلىٰ القبلة زيادة زادها عثمانبن عُفّان». 3صومعه، در استنادِ ياد شده، همان محلّ منارهاى است كه در زاويۀ غربى مايل به جانب شام ساخته شده است. بنابر اين، قسمتهاى اضافه و افزودهشده توسّط عثمانبن عُفّان شامل قسمت شرقى و شمالى مسجد و قسمت غربى - شمالى جانب درِ بزرگ تا محلّ مئذنۀ فعلى بوده است.
پس از عثمانبن عفّان، بناى مسجد قبا، از سمت شرقىِ آن، توسّط «عُمربن عبدالعزيز» والى مدينه، در عهد «وليدبن عبدالملك اموى» (93 - 87 ق.) توسعه يافت و ساختمان قديمى آن، به طور كلّى دوبارهسازى شد.
مورّخان گفتهاند: در اين تجديد بنا، مصالح جديدى؛ از قبيل سنگ، آهن و گچ، جايگزين مصالح قديمى گرديد و به احداث منارۀ بلند و كاشىكارى ديوار و محراب