48اسلامى جلوهگاهى رفيع بخشيد. 1محمّد رسولاللّٰه صلى الله عليه و آله مىخواست با توقّف ايّامى چند در قبا، منازل و قبايل يهودى مجاور يثرب را زير نظر داشته باشد؛ تا پس از حصول اطمينان و تسلّط و شناخت موقعيت و پيوستن ديگر مهاجرين، به سوى يثرب حركت كند.
پ : قبا، نخستين مسجد اسلام
در ايّام كوتاهِ اقامت در قُبا، محمّد رسولاللّٰه صلى الله عليه و آله تصميم گرفت تا بر اساس ارادهاى كه آن را حكم الهى مىدانست، مسجدى در اين مكان بنا نهد و آن را سجدگاهِ عباد، و قرارگاه اهل تسليم و خضوع كند؛ تا به سان ديگر اهل كتاب و سنّت هميشگىِ اديان و نياز روح دينى انسان، محلّى را دور از هر آرايش غرورآفرين بشرى و آلايش نفسانى، وسيلۀ تجمّع و تشكّل روحهاى بلند و نيروهاى تعقّلى مسلمانان، در طريق عبوديّت و عبادت خدا گرداند.
اين تصميمِ مبتنى بر تقواى دينى، مقدّمۀ بناى مسجدى در قبا گرديد، كه اساس آن بر تقوا نهاده شده بود.
منابع مورد رجوع، نشان مىدهد كه مضامين تمامى روايتها، از يك همافقىِ خاص برخوردارند. نورالدّين سمهودى 2 بيانِ ابنزباله را كه مشهور همۀ منابع جغرافيايى مدينه است، چنين مورد استناد قرار داده است:
«و كان لكلثومبن الهدم بقباء مربدٌ و المربدُ الموضعُ الذي يبسط فيه التمر ليبس.فأخذه منه رسولاللّٰه - صلّى اللّٰه عليه[ وآله ]و سلّم - فأسّسه و بناه مسجداً». 3