426پيروان وهابيّان گرديد، سخن مىگويد و به تفصيل از قبور و بناهاى ساختهشده بر آنها ياد مىكند كه نكات ارزشمندى را مىتوان در نثر مطوّل آن يافت:
«اوّل چهار نفر از ائمّۀ اثناعشر كه در بقعۀ بزرگى كه به طور هشتضلعى ساخته شده واقعند و اندرون بقعه و گنبد آن سفيدكارى شده است. معلوم نيست كه بناى بقعه از چه زمانى بوده است. در وسط همين بقعۀ متبرّكه در طاقنماى غربىِ آن، مقبرهاى است كه بر ديوارِ يك طرف آن ضريحى آهنى ساختهاند و مىگويند قبر فاطمه زهرا عليها السلام است.
در بقعۀ مباركه زينت ديگرى وجود ندارد؛ مگر دو چلچراغ كوچك و چند شمعدان برنج. فرشِ زمينِ بقعه، حصير است.
در جنوب بقعۀ ائمّۀ بقيع، بقعهاى است سفيدكارىشده و داراى ضريحى برنجى كه قبور زينب، رقيّه و امّ كلثوم (بنات رسول اللّٰه) در آن واقع است. در سمت جنوب شمالى بقعۀ بنات نبى، بقعۀ سفيدكارىشدهاى با ضريح، وجود دارد و قريب به اين بقعه، بقعۀ ديگر است سفيدكارىشده كه ضريحى برنجى دارد و قبر عقيل بن ابىطالب است. قريب به اين بقعه، بقعۀ ديگرى است سفيدكارىشده كه قبر عبداللّٰه جعفر است. در كنار قبرستان بقيع در سمت شرقى، گنبد بزرگ سفيدكارىشده و تزئينشدهاى با نقّاشى است كه مىگويند قبر عثمان بن عفّان است. در پشت قبرستان بقيع به فاصلۀ كوچهاى ده ذرعى كه قريب به دروازۀ شهر است، بقعهاى است سفيدكارى كه عَمّات حضرت رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله در آنجا مدفوناند.» 1 8 . نايبالصّدر شيرازى \معصوم عليشاه (1270 / 1344ه .ق.) از صوفىمشربان و صاحبمنصبان فارس بود كه به سياحت، شوق خاصّى داشت. او از شوّال 1305ه .ق.
به قصد زيارت قبله و سياحت در حجاز و ايران و هند، عازم شبه جزيره شد و از اين سفر گزارشى تحت عنوان «تحفةالحرمين و سعادةالدّارين» به شيوۀ سفرنامهنويسى رايج در سدۀ گذشته به يادگار گزارد. وى در اين كتاب، ضمن شرح و وصف مدينۀ 1305ه .ق. از اماكن و مقابر اين شهر عموماً و بقيع خصوصاً يادها كرده است كه بعضى از نكات آن در