230سنّت ديگرى كه دستخوش تغييرات زمانه گشت، خطبۀ نماز بود كه پيامبر آن را بعد از نماز و بر منبر نمىخواند و بعدها خطبه بر منبر خوانده شد؛ آن هم قبل از نماز:
حافظ ابنحجر عسقلانى نخستين تغيير دهندۀ اين دو سنّت را عثمان بن عفّان دانسته است. 1 گفتهاند:
«أوّل خطب النّاس في المصلّى على منبر، عثمان بن عفان» و:
«أوّل من خطب قبل الصلاة عثمان». 2و گفتهاند: مروان، امير وقت مدينه نيز چنين كرد 3 و چون گفتند كه، چرا مروان سنت را رعايت ننمود؟ سمهودى در «الوفاء بما يجب لحضرة المصطفى» به نقل از عبدالرزاق و او از ابنجريح، از زهرى، چنين جواب محقّقان را نوشت كه چون: «أوّل من أحدث الخطبة قبل الصلاة في العيدين معاوية»! 4 و عياض بى پردهتر سخن گفته است:
«چون مروان عامل معاويه در مدينه بود!»
پ: مصلّى، غمامه؟
مورّخان و مفسّران و شارحان حديث، مسجد مصلّى را مسجد غمامه نيز خواندهاند و آن به اعتبار وقوع حادثهاى بوده كه تفصيل آن را از منابع حديث و سنّت چنين مىخوانيم:
1 . امام بخارى در صحيح، 5 به نقل از عبداللّٰه بن محمد و او از سفيان، به روايت از