163البته طبيعى است كه باور كنيم مصلّاى محمّد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله كه در امتداد جنوبى آن، محراب عثمانبن عفان، در ديوار حد نهايى توسعۀ جنوبى مسجد قرار گرفته است، با عنايت به موقعيت منبر - از سمت غرب - و حجره - از سمت مشرق - و محراب عثمان - از سمت جنوب - معيّن و داراى حدودى مشخص است. بلكه ستونى كه در زمان محمّد رسولاللّٰه صلى الله عليه و آله از تنۀ خرما وجود داشته و پيامبر در سمت مجاور شرقى آن به نماز مىايستاده و هنگام قرائت خطبه به آن تكيه مىداده است - و بعدها به «الجزعه» شهرت يافته - نشانههاى بارزى در تعيين محراب رسول اللّٰه است.
بناى فعلى محراب نبوى از آثار بهجا ماندۀ سلطان اشرف قايتباى مىباشد كه آن را همزمان با مرمّت قسمتهاى مختلف مسجد پس از حريق، بنا نهاد و هيكل اصلى با وجود تعميرات و ترميمها و تغييرات نماى آن در طول تاريخ سلاطين عثمانى - خاصه سلطان سليمان عثمانى و فخرى پاشا فرماندۀ نظامى مدينه در جنگ اوّل جهانى - و نيز تغييرات صورتگرفته در زمان سعودىها همچنان موجود و پابرجاست.
كاشىكارى معرّق و نقوش مذهّب بناى محراب - كه به خطّ ثلثِ بسيار پخته مزيّن شده و آيات الهى را زينتبخش آن كرده است - تماماً از يادگارىهاى «عثمانى» است.
محراب در دو سمت شرقى و غربى، يا در امتداد حدّ ديوار قبلى مسجد در زمان محمّد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله به دو حصار مشبّك مسى محصور شده است. حصار مذكور با دو مدخل فلزّى يكى در جوار شرقى محراب و ديگرى در جوار غربى، ابوابِ رفتن از حدّ مسجد نبوى به حدود قبلى توسعۀ خليفۀ دوم و سوم مىباشد.
در قسمت فوقانى مدخل فلزّى غربى نوشته شده است:
لاٰ إلٰهَ إلاَّ اللّٰهُ الْمَلِكُ الْحقّ الْمُبِين
و در قسمت فوقانى مدخل فلزّى شرقى، قسمت دوم كلام فوق، اينگونه نوشته شده است:
سَيِّدُنا محمّد رَسُول اللّٰه صادِق الْوَعْدِ اْلأَمِين