46«لَوْ كٰانَ كُلّ قَوْمٍ انّما يَتَكَلَّموُنَ عَلىٰ بِلاٰدِهِمْ وَمٰا فيهٰا هَلَكُوا وَخَرِبَتِ البِلاٰد.» ¹«هرگاه مردم فقط به فكر سرزمين خود باشند و از آن گفتگو كنند، خود به هلاكت مى‌رسند و سرزمينهايشان رو به خرابى مى‌نهد.»

ماندن ملتهاى مسلمان در چهار ديوار ناسيوناليسم ساختگى غرب، نتيجه‌اى جز تجزيۀ جهان اسلام و تبديل جامعۀ بزرگ اسلامى به لقمه‌هاى كوچك، براى آسان بلعيدنِ ابرجنايتكارهاى استعمارگر نخواهد داشت.

مسلمانِ به استضعاف كشانده شده و به ناتوانى و از پا افتادگىِ تحميلى گرفتار آمده، وقتى از رودررويى مستقيم با دشمنِ هميشه در كمين، احساس عجز مى‌كند و تجهيزات و امكانات لازم براى مقابلۀ با او را ندارد، به حج پناه مى‌برد تا از طريق اين مراسم سياسى - عبادى، آمادگيهاى لازم را كسب كند. با خلوص و انقطاع، روح خود را از قدرت لايزالِ تكيه بر خدا و ارتباط معنوى با غيب و ملكوت جهان و اميد و عشق و پايدارى در راه خدا غنى سازد و با ديدن ياران همدل و برادران همرزم، كالبد خود را از روح جمعى و شخصيت متحد و متشكل اسلامى پركند تا در بازگشت، مانند رزمنده‌اى كه در ميدان مانور تعليم ديده آنچه را كه در حج به دست آورده است در كارزار واقعى با كليۀ نيروهاى استكبارى و عواملى كه او را به استضعاف كشانده است به كار گيرد.

حديث: «اَلحَجُّ جهٰادُ الضُّعَفٰاءِ»؛ «حج، جهاد ناتوانان است» كه به طرق مختلف نقل شده است. ² ابعاد حج را از قلمروهاى عبادى و سياسى