1583 - دنبالۀ آيه، مقابلۀ جالبى را بين جدالى كه شرّ است و جدال خير كه موجب تقوا است، مطرح نموده است و از جدال شرّ بازداشته و به خير كه انجام وظايف و مسؤوليتها و اقامۀ شعائر در رأس آن قرار دارد، ترغيب و تشويق نموده است.

مُفاد اين مقابله آن است كه حج‌گزار بايد به جاى كار قبيح و شرّ، كار پسنديده و خير را انتخاب كند. اكنون بايد ديد فرياد كشيدن براى برائت از كفار و طلبيدن مرگ مستكبران و دعوت به اتحاد و استقلال، از كارهاى قبيح و شر است، كه جدال ممنوع باشد يا مصداق قسمت اخير آيه، كه عمل پسنديده و خير است؟ همچنانكه جدالى كه تبيين حق و هدايت افراد گمراه و دفاع از شريعت را نتيجه مى‌دهد، نمى‌تواند مصداق كار قبيح و شرّ باشد.

4 - مُفاد «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ » آن است كه حج و عمره بايد براى خدا باشد و هيچگونه شائبه و وابستگى به غير خدا در آن وجود نداشته باشد. اتمام در حج همان معناى اتمام در آيۀ «إِذِ ابْتَلىٰ إِبْرٰاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمٰاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ » ¹ و همچنين اتمام در آيۀ «أَتِمُّوا الصِّيٰامَ إِلَى اللَّيْلِ» ² و نيز مفاد آيۀ «اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي» ³ مى‌باشد. اتمام در كليۀ اين موارد به معناى انجام عمل بطور كامل و تامّ است بطورى كه هيچ جزء و شرط و لوازم آن فروگذار نگردد.

نهى از جدال در حج، مى‌تواند براى تكميل و اتمام حج باشد،