142رفث و فسوق باشد. و مفهوم اين كلام آن است كه جدالى كه خالى از رفث و فسوق باشد و هيچ نوع مخالفتى با شرع و عقل نداشته باشد، ممنوع نيست.
مفهوم لغوى جدال
واژۀ «جدال» در لغت داراى مفهوم وسيعى است كه معانى متفاوتى را شامل مىگردد. بسيارى از لغوىها، جدال، مجادله، منازعه، مشاجره و مخاصمه را به يك معنا گرفتهاند و وقتى گفته مىشود «جدلتُ الحبلَ» مفهومش آن است كه ريسمان را محكم بستم و معناى «جادلت الرجل» آن است كه او را بر زمين افكندم. و هر چيز به هم پيچيدهاى را مجدول مىگويند و ريشۀ همۀ اين معانى، پيچيدن و بافتن است و جدال به همين معنا است. 1در «مجمع البحرين» آمده است:
«جدل» اسمى است از جدال و «جدال» عبارت است از مقابلۀ دليل با دليل. گاهى «جدل» با لجاجت و خصومت همراه مىشود «لاٰ جِدالَ في الحج»؛ يعنى با مستخدمين و همراهان نبايد مِراء كرد؛ مثلاً يكى به ديگرى بگويد: «فردا براى حج حركت مىكنيم» و ديگرى بگويد «نه بلكه پس فردا سفر را آغاز مىكنيم» يا يكى بگويد: «حج من صحيحتر از حج تو است.» و «مجدّل» به معناى نعشى است كه بر زمين افتاده باشد. 2