138آيات ديگر، نمىتواند به مفهوم مطلق و عام باشد و همچنين شامل «جدال بالّتي هي احسنُ» گردد. ما براى بررسى كامل اين مطلب ناگزيريم اقوال مفسّران و فقها را در اين باره مورد بحث قرار داده و با توجّه به نظرات قرّاء و اهل لغت نتيجۀ صحيح را از اين بحث به دست آوريم.
نظرات در قرائت آيه
ابن كثير و ابوعمر، آيه را با رفع «رفث» و «فسوق» و نصب «جدال» خواندهاند و بقيّۀ قرّاء هر سه كلمه را با نصف قرائت كردهاند.
قاريانى كه هر سه كلمه را منصوب خواندهاند، با استفاده از قاعدۀ «نكره در سياق نفى افادۀ عموم مىكند» مفاد آيه را تأكيدى بر عموم نفى رفث و فسوق و جدال دانستهاند. و كسانى كه برخى را منصوب و بعضى را مرفوع قرائت كردهاند، به اين دليل بوده است كه مفاد آيه در اين سه مورد، متفاوت بوده است؛ زيرا مُفاد «لا» در دو مورد اول و دوم به معناى «نهى» و در مورد سوم «لا جدال» به مفهوم «اخبار از عدم جدال در مورد زمان حج» مىباشد.
توضيح آن كه عربها در جاهليت، موسم حج را پس و پيش مىبردند و زمان ثابتى براى انجام مراسم حج نبود. و قريش معمولاً اين عمل را براى اثبات اقتدار خويش بر ديگران تحميل مىكردند. قرآن در اين آيه با جملۀ «لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» عمر اين نوع عمل ناشايست را تمام شده اعلام مىكند و جدال در اين مورد را بيهوده و ختم يافته مىشمارد.
بنابر اين، معناى نصب «جدال» در آيه، براى ايفاى مفهوم فوق