136«انسان بيش از هر چيز به جدل مى‌پردازد (تا اعمال خود را توجيه كند).»

اين نوع مجادله كه به منظور توجيه اعمال ناروا و در نهايت براى نفى تكليف و شانه خالى كردن از زير بار مسؤوليتها انجام مى‌گيرد، بدترين شيوۀ جدال است كه قرآن، آن را محكوم مى‌شمارد و انسان را از آن برحذر مى‌دارد.

9 - «قٰالُوا يٰا نُوحُ قَدْ جٰادَلْتَنٰا فَأَكْثَرْتَ جِدٰالَنٰا.» ¹«قوم نوح به وى گفتند: تو با ما به مجادله برخاستى و در اين جدال زياده‌روى كردى.»

در اين مورد، جدال به معناى اقامۀ دليل و تلاش براى ابطال دلائل خصم به كار رفته كه قرآن آن را از قول مردم نوح نقل مى‌كند و خود آن را نفى نمى‌كند؛ بلكه دلالت بر آن دارد كه نوح دست به چنين جدالى زده و محتواى جدال نوح چنان بوده كه آنان را از مقابله به مثل عاجز كرده و به استيصال كشانده بوده است.

10 - «وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْكِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ.» ²«با اهل كتاب جز از طريق بهتر مجادله ننماييد.»

اين آيه با توصيف جدال به «بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»، در حقيقت جدال را به دو نوع تقسيم نموده است:

الف: جدال به شيوۀ غير حسن، كه آيه با صراحت از به كار بردن آن