87«حرم»بعنوان يك وظيفۀ دينى و شعار مذهبى اهتمام ورزيده و به مفهوم آيۀ قرآنى، تحقق خواهند بخشيد و آن بيت رفيع را براى عبادت و ذكر خداوند سبحان و حضور ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت آماده‌تر خواهند نمود كه:

فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللّٰهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهٰا بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ * رِجٰالٌ لاٰ تُلْهِيهِمْ تِجٰارَةٌ وَ لاٰ بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللّٰهِ .

دفن پيكر مطهّر امام صادق عليه السلام در داخل حرم

از اين تحليل تاريخى دو نتيجه بدست مى‌آيد:

1-ايجاد ساختمان مدفن ائمۀ‌بقيع عليهم السلام وتبديل خانۀ‌عقيل به‌حرم و زيارتگاه عمومى در دوران خلافت سفاح 136-132 و يا در اوائل دوران خلافت منصور 158-137 ¹ به وسيلۀ يكى ازاين دو خليفه و يا به وسيلۀ بنى‌الحسن و شيعيان مدينه و يا با هماهنگى هر دو جناح و با اهداف مختلف صورت گرفته است.

2-همانگونه كه در صفحات گذشته روشن گرديد، اجساد مطهر سه تن از ائمۀ هدى؛ يعنى امام مجتبى، امام سجاد و امام باقر عليهم السلام كه ارتحال و شهادت آنان به ترتيب در سالهاى 50، 95 و 114 واقع شده و در داخل خانۀ عقيل دفن شده است، ولى پيكر امام صادق عليه السلام كه شهادت آن‌حضرت در سال 148 بوقوع پيوسته، نه تنها در داخل محوّطۀ مسقف و در داخل خانه، بلكه در داخل حرم و پس از تبديل شدن خانۀ عقيل به«مسجد»و زيارتگاه عمومى در كنار قبور ائمۀ سه‌گانه، به خاك سپرده شده است. و اين بود مرحلۀ دوم از تاريخ حرم ائمۀ بقيع عليهم السلام .

متأسفانه در مورد تغيير و تحوّلى كه پس از اين تاريخ تا قرن پنجم، در اين حرم شريف بوجود آمده است، اطلاع دقيق و مستند تاريخى در دست نيست ولى با توجه به