370مىدهد و مىگويد: تاريخ اين بنا كه سال 590 مىباشد، در ديوار آن، با خط كوفى گچكارى و تا امروز باقى است. 1
حرم حضرت حمزه در قرن سيزدهم و هشتاد و نه سال قبل از تخريب
مرحوم سيد اسماعيل مرندى كه در سال هزار و دويست و پنجاه و پنج و سه قرن و نيم پس از سمهودى به مدينه و به زيارت قبر حضرت حمزه مشرّف شده است، مىگويد:
«قبر حضرت حمزه، عمّ رسول خدا صلى الله عليه و آله در آنجا(احد)است. قبّه و صحن دارد. يك صندوق چوبى دارد. بالاى قبر مطهّر پرده انداختهاند...» 2
از اين مطالب روشن مىشود كه در فاصلۀ سه قرن و نيم، تغييرات نه چندان اساسى در حرم حضرت حمزه به وجود آمده كه از جملۀ آنها نصب مجدّد ضريح چوبى به جاى ضريح آجرى مىباشد.
حرم حضرت حمزه در سال 1325
از توصيف ابراهيم رفعت مصرى، 3 كه در تاريخ پيشگفته و نوزده سال پيش از تخريب حرم حضرت حمزه را زيارت كرده است، معلوم مىشود كه اصل بنا و ساختمان حرم آن بزرگوار همان بوده است كه پيشينيان در قرنهاى گذشته آن را تعريف و توصيف نمودهاند و همان ساختمان كه در قرن ششم بنا گرديده بود.
ولى در عين حال از سخن او به دست مىآيد كه در زمان وى بعضى توسعهها در اطراف حرم و بعضى تزيينات در داخل آن وجود داشته است كه اين توسعهها درگذشته وجود نداشته و يا مورّخان گذشته از آنها ياد نكردهاند. به هر حال، چون گفتار او داراى نكات قابل توجّه است، آن را از نظر خوانندگان مىگذرانيم. او دربارۀ حرم و ضريح