360پرسيدند:
«أَيُّهُم يُقَدَّم»؛
«كدام را در سمت قبله قرار دهيم؟» فرمود:
«اَكْثَرُهُم قرآناً»؛
«آنكه بيشتر قرآنبلد است.» وبدين گونه، دو نفر و گاهى سه نفر در يك قبر دفن مىشدند. 1
از جمله پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دستور داد خارجة بن زيد با سعد بن ربيع و نعمان ابن مالك با عبده در يك قبر دفن شدند و همچنين عمرو بن جموح و عبداللّٰه بن عمرو بن حرام كهبا همدوست صميمى بودند، در يك قبر دفن گرديدند. 2 ولى حمزه به تنهايى و مستقلاً در يك قبر دفن گرديد و در دفن او چند نفر شركت نمودند؛ از جمله امير مؤمنان عليه السلام و ابوبكر و عمر و زبير داخل قبر شدند و اين در حالى بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله با حالت تأثر در كنار قبر نشسته بود و بر خاكسپارى او نظارت مىفرمود 3
تشكيل مجلس عزا
رسول خدا صلى الله عليه و آله به همراه صحابه، پس از دفن شهدا، با استقبال زنان بيوه و كودكان يتيم وارد مدينه گرديد. در صفحات گذشته به بعضى از جريانات كه به هنگام مراجعت آنان واقع شده است اشاره كرديم ولى شايد جالبترين اين حوادث و حساسترين اين صحنهها كه در مدينه به وقوع پيوست تشكيل مجلس عزا براى حمزه سيد الشهدا باشد.
ابن هشام از ابن اسحاق چنين نقل مىكند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از كنار خانههاى قبيلۀ «بنى عبدا الأشهل»و بنى ظفر عبور مىكرد، صداى بانوان اين دو قبيله را كه بر شهداى خود مىگريستند شنيد به آن حضرت رقّت دست داد و گريست و اشكش جارى گرديد و فرمود:
«لٰكِنْ حَمْزَةَ لاٰ بَوٰاكِىَ لَهُ»؛
«ولى حمزه گريه كنندهاى ندارد» چون اين سخن پيامبر را به سعدبن معاذ و اسَيد بن حُضَير نقل كردند، به بانوان اين دو قبيله دستور دادند لباس عزا به تن كنند و در كنار بيت رسول خدا بر عموى آن بزرگوار گريه و عزادارى نمايند؛
«اَمَرا نسائَهُم ان يَتَحَزَّمن ثُمّ يذهبن فيبكينّ عَلىٰ عَمّ رَسُول اللّٰه صلى الله عليه و آله». 4