346شجاع‌ترين افراد در تاريخ بشريّت مى‌باشند، قرار گرفته بودند و فرماندهى آنها را شخص رسول خدا صلى الله عليه و آله آن پيامبر داعى به حق و منادى توحيد و عدل و مؤيّد به قوّه الهى به عهده داشت. «وفيهم علىُّ بنُ أبي‌طالب وَحَمزَةُ بن عَبدِ المطّلب وهُما أشجع البشر! و جَماعةُ من المُهاجرين أنجاد وأبطال» . ¹

اعتراف يكى از سران مشركين به شجاعت حضرت حمزه عليه السلام

پس از خاتمۀ جنگ و در هنگام انتقال اسيران به پشت جبهه، يكى از آنان به نام «اميّةبن خلف»كه از مشركين سرشناس بود، چون چشمش به حضرت حمزه افتاد از عبدالرحمان بن عوف پرسيد:

«مَنْ هذا المُعلّم؟» ؛«اين كه در سرش علامت است كيست؟».

گفتنى است حضرت حمزه در جنگها با نصب ريش نعامه‌اى بر كلاه خودش، از ديگر سرداران متمايز بود. عبدالرحمان پاسخ داد:«او حمزه بن عبدالمطّلب است.»أميّه با تأسّف و تحسّر شديد از شكست سپاه شرك، چنين گفت: «ذاك الذي فعل بنا الأفاعيل» ؛ «اين بود كه صفوف ما را در هم شكست و ما را به خاك سياه نشاند!» ²

حضرت حمزه در جنگ احد

مشهور در ميان مورّخان آن است كه مجموع شهداى احد هفتاد نفر بوده است و اقوال غير مشهورى هم وجود دارد كه تعداد آنان را بيشتر و يا كمتر دانسته‌اند. به هر حال، چهار نفر آنان؛ يعنى حضرت حمزه، عبداللّٰه بن جحش، معصب بن عمير و شماس مخزومى از مهاجرين و بقيه از انصار بودند.

به حقيقت، شهداى احد و باز ماندگانشان، صبر و استقامت و وفادارى و اخلاص را