406
پيدايش مطوّفين
به نظر مى‌رسد به دليل آن كه چراكسه عربى نمى‌دانستند و در عين حال تمايل به انجام اعمال با ابهت تمام و شكوه فراوان داشتند،ترجيح مى‌دادند اعتماد بر كسانى كنند كه به آنان كمك و خدمت كرده،به مشاعر حج آگاهشان كند و دعاها را براى آنان بخواند 1و اين،عامل پيدايش كار مُطوّفى در مكه بود.
در منابع آمده است كه سلطان قايتباى در سال 884 براى انجام فريضۀ حج به مكه آمد.بايد دانست كه از ميان سلاطين چركس كسى جز او حج نگزارد.در آن وقت،قاضى ابراهيم بن ظهيره براى طواف دادن او پيش‌قدم شده،دعاها را به او تلقين مى‌كرد.
مورّخان در حدّى كه من از تواريخ مكه خوانده‌ام،پيش از اين قاضى،از كار مطوّفى ياد نكرده‌اند.
از جملۀ مطالبى كه قاضى در بارۀ روايتش از حج قايتباى آورده آن است كه در آن وقت امير مكه كسى را به نيابت از خود براى استقبال از قايتباى به منطقۀ حوراء-نزديك املجِ ينبع 2-فرستاده،در آنجا سفره‌اى عربى براى سلطان پهن كردند كه در آن انواع حلواهاى عربى بود.سلطان كه از آن شگفت زده شده بود،از نام آن پرسيد.به او گفته شد،نامش«كُل و اشْكُر»«بخور و شكر كن»است. 3
اين حكايت نشان از توجه‌آنان به‌سفره‌ها و ترتيب دادن انواع آنها در اين دوره دارد و نام‌گذارى،آن هم به نامى كه گفته شد،منعكس كنندۀ عواطف و احساسات