392كردن آن مردم از خوردن امساك مى‌كنند،به مانند ابن جبير ياد كرده است. 1
ابن بطوطه همچنين از مشاغلى كه محل كار خويش را در اطراف مسجد و متصل به دارالندوه قرار داده‌اند،مانند خياطها و در كنار آنان قاريان و كاتبان،همان طور كه ابن جبير قبلاً بيان كرده بود،سخن گفته است.ما آن مطالب را در دورۀ ايوبى آورديم.البته ابن جبير از فروش هر چيزى از«دقيق»(آرد)تا«عقيق»در مسجد هم ياد كرده كه ابن بطوطه به آن اشاره‌اى ندارد. 2
چنين مى‌نمايد كه چراكسه بيش از اسلاف ترك خود به مسجد توجه داشتند؛زيرا سپاهى از آنان كه در مكه ماندگار شده بود،با اهالى مكه نزديك شده و بسا ساكنان مكه از برخى از ظواهر زندگى فريبندۀ آنان تأثير هم پذيرفته بودند.مى‌دانيم كه سپاه چراكسه به آن تمايل داشتند تا شكوه و ابهت خويش را حفظ كنند.طبعاً آثار زندگى ثروتمندانۀ آنان در همه جا آشكار مى‌شد و اين خود تأثيرش را در محيطى كه آنان در آنجا به سر مى‌بردند بر جاى مى‌گذاشت.
قطبى مى‌نويسد كه گروهى از نسل نخست كه در خدمت چراكسه بودند، كمربندهاى برّاق روى لباس‌هاى خود مى‌پوشيدند و اطراف آن را رها مى‌كردند كه تا ساق پايشان مى‌رسيد.ما حتى امروز نمونه‌اى از اين گونه كمربندها را در ميان آغاوات در مسجد الحرام شاهديم كه بى‌شباهت به اصل آن نيست.من بعيد نمى‌دانم كه اين كمربندها در ميان اعيان مكه شايع بوده و به تدريج كنار گذاشته شده و تنها ميان آغاوات كه رسم و رسوم را حفظ كرده‌اند،برجاى مانده است.حتى مى‌توانم بگويم كمربندهايى كه علما زير جبّۀ خود روى كمرشان مى‌بستند،شكل تلطيف شده همان چيزى بوده است كه چراكسه داشتند. 3
در دوران مماليك،اگر تنها دوران فتنه‌ها را استثنا كنيم،احوال بلاد به لحاظ مادى خوب و مناسب،و ثروت در خصوص دورۀ چراكسه فراوان بوده است.اين ثروت با