391توليدات خود را مى‌آوردند كه سبب ارزانى و راحتى در شهر است.اين جماعت بر اين باورند كه بلاد آنان سرسبز نمى‌شود،مگر آن كه از توليدات خود به عنوان برّ و نيكى در مكه توزيع كنند. 1
وضعيت اجتماعى در دوران چراكسه
ابن بطوطه در وصف اين قبايل مى‌نويسد:زبانى فصيح و نيّتى پاك دارند.وقتى گرد كعبه طواف مى‌كنند دعاهايى مى‌خوانند كه قلب انسان را به رقّت وا مى‌دارد.در مطاف چندان ازدحام مى‌كنند كه ديگران قادر به انجام طواف نيستند.سپس مى‌نويسد:آنان بسيار شجاع هستند و لباسشان از پوست است.وقتى وارد مكه مى‌شوند،اعراب طول مسير با تهليل مقدمشان را گرامى مى‌دارند. 2
بايد بگويم:اين قبايل،در روزگار ما،آن مزايا را ندارند.شايد سبب آن،فراوانى رفت و آمد آنان به شهرها،يكجانشينى و پرداختنشان به برخى از كارها مانند خدمتگزارى باشد.اين سبب شده است كه آنان اخلاق قبيله‌اى را كه زمانى به آن افتخار مى‌كردند از دست بدهند،درست همان طور كه بلاد آنان با انواع متاع‌هاى وارداتى هم پر شده است.
ابن بطوطه به وصف جشن‌ها و مراسم اهالى مكه در ماه رمضان مى‌پردازد و همانها را كه ما از ابن جبير در بارۀ دورۀ ايوبى‌ها گفتيم،مانند آنچه از چند و چون برگزارى نماز تروايح توسط امام‌هاى مختلف در گوشه و كنار مسجد است،بيان مى‌كند و مى‌افزايد:
آنان با طبل و دهل از فرارسيدن رمضان استقبال مى‌كنند و حصير مسجد را تجديد كرده، شمع و مشعل فراوانى روشن مى‌كنند كه همه جا را نورانى مى‌كند.در بارۀ كارهاى انجام شده در سحر هم گويد:مؤذّنِ زمزمى متولّى اعمال سحر است و ديگر مؤذّنان در مناره‌ها، مطالب او را تكرار مى‌كنند.وى از قنديلى هم كه در يكى از مأذنه‌ها هست و با خاموش