271
وضعيت اجتماعى در روزگار فاطميان
جنبههاى عمرانى و اجتماعى
آبادانى مكه در اين دوره از آنچه در دورۀ دوم عباسى بود بيشتر نشد،زيرا وجود فتنهها در مكه مانع از توجه به مسائل عمرانى بود.گروههاى سهگانۀ اشراف بيش از آن كه به فكر عمران مكه باشند در انديشۀ نگهدارى آن بودند.آنان به ساخت قلعهها مىپرداختند تا مانع دشمنى ديگران شوند.ناصر خسرو مىگويد كه آنان [ خانهها و قلعهها را ] ميان منافذِ كوهها را مىساختند و هر فضايى كه مىيافتند اطرافش را ديوار مىكشيدند.
اين فتنهها به نوبۀ خود،تأثير خاص خود را ميان مردم مكه داشت و آنان را از بابت گرسنگى و قطحى،سنگدل بار آورده بود.ناصر خسرو مىنويسد:در برخى از سالها در اين دوره چيزى حدود 35 هزار نفر از مكه بيرون رفتند.جمعيت مكه هم در سال 422 حدود دو هزار نفر بوده است.
ناصر خسرو از دشوارىهاى مكه در برخى از سنوات ياد كرده كه ناشى از كم آبى بوده است.سپس مىنويسد:آنان بركهها وحوضچههايى را براى نگهدارى آب مىسازند.ساختن هر منبع ده هزار دينار هزينه مىبرد.وى مىگويد:در مكه دو حمام وجود داشت كه از سنگ ساخته شده بود و تصوّر مىكنم كه از روزگار اموى و عباسى باقى مانده بود.و مىنويسد:مغازۀ عطارها در مسعى است و حجامتگران در مروه هستند.
شمار دكانهاى آنان بيست عدد است.