200
مكه در اين زمان از برخى از خلفا كه براى حج به آنجا مىآمدند،استقبال كرد.
منصور چهار بار طى سالهاى 140،144،147،و 152 حج به جاى آورد.اين منهاى حجّى بود كه پيش از خلافتش در سال 136 انجام داد.زمانى كه در سال 158 براى بار ششم به حج مىآمد،پيش از آن كه به مكه برسد،در بئر ميمون،چندين كيلومتر مانده به مكه و در نزديكى منى،درگذشت. 1
مهدى عباسى در سال 160 و 164 حج به جاى آورد.اما هارون بيش از هر خليفهاى حج به جاى آورد.او 9 بار طى سالهاى 170،173،174،175،177،179،181،186، 188 حج به جاى آورد.هارون براى حج سال 173 از بغداد مُحْرم شد.در سال 179 هم فاصلۀ منى و عرفات و تمام مشاهد را پياده رفت.در همين سال،ابتدا در رمضان عمره انجام داد،سپس به مدينه رفت و تا ايام حج ماند و حج گزارد.وى آخرين خليفهاى است كه از بغداد به حج آمد. 2نيز نوشتهاند كه او تنها خليفهاى است كه براى وى يخ به مكه آوردند. 3
در يكى از سفرهاى حجِ هارون،مسعىٰ را براى سعى او خلوت كردند و او مشغول سعى بود.در اين وقت عبدالله بن عمر بن عبدالعزيز بن عمر بن خطاب كه مشغول سعى بود،فرياد زد:اى هارون! هارون گفت:لبيك يا عم.عبدالله گفت:از صفا بالا برو.او رفت.
در اين وقت عبدالله گفت:بدان كه هر كدام از اين بندگان تنها به خاطر خودش محاسبه مىشود،اما از تو در بارۀ همۀ آنان محاسبه خواهى شد.هارون گريۀ زيادى كرد.سپس به او گفت:چيز ديگرى هم به تو بگويم:اگر مردى در مال خودش بد تصرّف كند،مالش را از دست تصرّف او خارج مىكنند،اما واى بر تو كه در اموال مسلمانان اسراف مىكنى و بد تصرّف مىكنى! و فرداى قيامت نزد خداوند در آن باره محاسبه خواهى شد.در اين