102
داشت تا تصميم بگيرند.پس از آن هيچ عهدى براى هيچ مشركى نخواهد بود.
اين بيانيه،به طور كامل برگرفته از سورۀ برائت(توبه)بود.در اين فرمان تكليف بسيارى از مسائلى كه تا آن زمان در انتظار تعيين حدود و ثغور قانونى رها شده بود،تعيين شد.
حَجّة الوداع
در سال دهم هجرت بود كه رسول صلى الله عليه و آله اعلام كرد قصد انجام فريضۀ حج را دارد و سپس شروع به تدارك مقدّمات سفر كرد.مردم مدينه نيز آماده شدند.وقتى خبر به مكه رسيد،قريش هم براى ديدار و گرامى داشت مقدمش آماده شدند.رسول خدا صلى الله عليه و آله در اواخر ذى قعده پس از آن كه نماز ظهر را خواند،از مدينه خارج شد.تمامى همسران و بزرگان مهاجرين و انصار و گروه زيادى از مردم حاضر بودند.آن حضرت با كاروانى عظيم كه هر لحظه بر شمارش افزوده مىشد به سمت مكه به راه افتاد.زمانى كه به مكه رسيد،از بالاى شهر وارد شد و پس از آن با همراهان عازم مسجد شده،طواف كرد.
سپس به صفا و مروه رفت و در نهايت به خيمهگاهش در آمد.آن حضرت چهار روز در آنجا ماند و روز ترويه هشتم ذى حجه،ظهرگاه،با يارانش به سمت منى رفت.در آنجا نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا و صبح را گذارد و شب را خوابيد.وقتى خورشيد روز نهم ذى حجه،روز عرفه،طلوع كرد به سمت عرفات رفت.قبّۀ آن حضرت را در نمره 1زدند و حضرت در آنجا توقف كرد.وقتى ظهر شد سوار بر شترش كه نامش قصوا بود شد.مسلمانان نيز سوار بر شتران به قصد وقوف،به درون وادى عرنه رفتند كه چند گامى با قبّۀ آن حضرت فاصله داشت.در آنجا ايستاد و خطبۀ مشهورش را ايراد كرد،همان خطبهاى كه به خطبۀ حجة الوداع مشهور است.آن حضرت در اين خطبه،پايههاى اسلام را استوار كرد و اساس شرك را در هم ريخت.آن حضرت جاهليت را زير پا نهاد،ربا را تحريم كرد و بر حرمت خون و مال و آبرو تأكيد نمود.نيز برخى از مسائل اسلامى را توضيح داد و امت خود را توصيه به تمسك به كتاب خداوند كرده فرمود: چيزى را ميان شما نهادم كه اگر به آن تمسك كنيد هرگز گمراه نخواهيد شد. سپس گفت: خداوند! آيا