518مى‌باشند. اولين كسى كه خواجه‌ها را مأمور به خدمت در مسجد النبى و آرامگاه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نمود،نور الدين الشهيد در آغاز دولت كردها بود كه دوازده نفر از آنان را با شرط حفظ قرآن و آگاهى از فقه تعيين نمود و همگى آنان حبشى و اگر نبود،از قوم ارواما و با نبود اين دو،از قوم تكارنه و اگر از اين گروه هم پيدا نشد هندى باشند.گفته مى‌شود اولين شخصى كه خواجه‌ها را به حرم آورد و ترتيبى در كار آنان داد،صلاح الدين ايّوبى بود كه بيست و چهار نفر خواجه را براى مسجد تعيين كرد و بزرگى بنام بدر الدين اسدى را ناظر بر آنان قرار داد و دو دهكدۀ«نقاده»و«قباله»واقع در ساحل نيل در صعيد[پورت صعيد] را بر آنان وقف كرد.همچنين يك سوّم دهكدۀ سند بيس و ثلث باقى‌ماندۀ آن به وسيلۀ پادشاه نيكوكار عماد الدين،در سال هفتصد و چهل و اندى را براى ايشان وقف نمود.
سپس پادشاهان مغرب و سودان،خواجه‌هايى را از سوى خود براى خدمت به مسجد مى‌فرستاد.اين وضع پيوسته ادامه داشت،به طورى كه گاه تعداد آنان به بيش از دويست نفر مى‌رسيد.هم اكنون اين افراد از سوى خلفاى عثمانى داراى حقوقهايى هستند و نيز مناطقى در مدينه براى آنان وقف شده است.همچنين به وسيلۀ تعدادى از افراد نيكوكار، هدايايى براى آنان ارسال مى‌گردد كه اين هدايا به وسيلۀ رييس آنها كه معروف به مستسلم است،گرفته شده و ميان آنان به مساوات تقسيم مى‌گردد.
تصوير اين خواجه‌ها را در عكسهاى صفحۀ بعد ملاحظه كنيد.در عكس خواجه‌اى بنام حسن آغا را كه به وسيلۀ يكى از امراى بخارى به مسجد هديه گرديده است،مى‌بينيد و همچنين عبد اللّطيف عبد القادر از خواجه‌هاى دربار سلطان عبد الحميد عثمانى را مى‌بينيد كه هر دو به عنوان دربان حجرۀ نبوى،انجام وظيفه مى‌نمايند.سلطان محمود (عثمانى)تعداد 39 نفر را تعيين نمود تا در مسجد قرآن تلاوت كنند.
آنان كتاب«صحيح بخارى»و كتاب«شفاى»قاضى عياض و«دلائل الخيرات»و جزءهاى قرآن و صلوات را براى مردم قرائت مى‌كردند و در هر گاه قرائت قرآن را كم كرده و افرادى را ويژۀ خواندن صحيح و شفا و تدريس آن قرار مى‌دادند،مؤثرتر مى‌نمود.
سلطان عبد الحميد بر اين اساس 157 قارى را تعيين كرد و مادرش نيز هشت نفر را به آنان اضافه كرد و در مجموع 204 قارى را در مسجد تعيين نمودند و اگر اين افراد مفسر و