349نمى‌سازى؟فرمود:زيرا اين جايگاه از سابق چنين بوده است.ابو داود نيز اين حديث را از احمد بن حنبل و ترمذى نقل كرده است.ابن عساكر پس از نقل اين روايت اين چنين گفته است:مفهوم اين حديث آن است كه احياى هيچ قسمت از اين سرزمين موات،جايز نبوده و هيچ قسمتى از سرزمين آن نمى‌تواند به ملكيت شخصى درآيد؛زيرا از آن همۀ مردم مى‌باشد و گفتۀ خداوند در آيۀ« سَوٰاءً الْعٰاكِفُ فِيهِ وَ الْبٰادِ » 1به همين منظور است كه ضمير اين گفته به حرم برمى‌گردد.
ريگها در منا و چگونگى جمع كردن آنها
ازرقى در تاريخ خود از جدش نقل كرده است كه گفت:روايت كرده است يحيى بن سليم از ابن خيثم از ابو طفيل كه من از ابو طفيل پرسيدم:اين همه ريگ كه در دوره جاهلى و اسلام به اين جمره‌ها زده‌اند و مى‌زنند،چگونه به صورت تپه‌هايى در نيامده است كه راه را ببندد؟گفت:من در اين باره از ابن عباس پرسيدم و او گفت:خداوند متعال فرشته‌اى بر اين كار گمارده است و از هر كس پذيرفته شود،ريگهاى او را به آسمان مى‌برند و آنچه قبول نشده باشد،در آنجا مى‌ماند.ازرقى از ابن عمر و ابى سعيد خدرى نيز در مورد قبولى و بالا بردن ريگها روايت نقل كرده است.محب طبرى از استاد خود شيخ حرم و مفتى آن روايت كرده است كه او توده ريگها را در اطراف جمره‌ها مشاهده كرده است.
بنابراين چون اين گفته‌ها از سوى افرادى كه معصوم نبوده‌اند،روايت شده، نمى‌توان بدانها اعتقاد داشت و در اين باره به كتابهاى راويان حديث مراجعه كرده و در آن تفحص كردم ليكن راويان اين روايات را مردمانى راستگو نيافتم.
مزدلفه
مزدلفه جايگاهى است كه حاجيان پس از حركت از عرفات،بايد بدان دشت بيايند