231اين مناطقى بود كه كار پدرش بدانجا ختم گرديده بود،توسعۀ مهدى عباسى، مسجد الحرام را به وضعيت كنونى درآورد.(البته به جز دو توسعهاى كه پس از آن صورت گرفته كه در اين مورد در آينده خواهيم نوشت).برنامۀ توسعۀ مهدى در دو مرحله انجام گرفت؛ نخست در سال 161 ه.كه در اين توسعه دو رواق بر اضافات پدر خود افزود و ديگرى در سال 167 ه.در هنگام دومين حج خود كه كعبه را نه در ميانه مسجد بلكه در قسمتى از آن ديد،اين وضعيت را خوش نديد و به نظر آمد كه اگر كعبه در ميانۀ مسجد قرار گيرد زيباتر است.مهندسان را فرا خواند و با آنان در اين مورد مشورت كرد.آنان پس از اندازهگيرى به اين نتيجه رسيدند كه به علت وجود مسيل و آبرو و سيلاب در يك سمت مسجد،امكان توسعه وجود ندارد به مهدى گفتند:درۀ مكه داراى سيلابهاى تند و خروشانى است و بيم داريم اگر اين دره را تغيير مسير دهيم عواقب ناخوشايندى روى دهد،مهدى گفت:در اين مورد چارهاى نيست و بايد مسجد را توسعه داده،كعبه را در ميان مسجد قرار دهيد.هر چند لازم باشد كه تمام اندوختههاى بيت المال را در اين راه خرج نمايم.نيت مهدى در اين مورد استوار و رغبت او بسيار بود.مهندسان در حضور مهدى شروع به اندازهگيرى كردند،بدين منظور بر بالاى تمامى خانهها در مسير دره و مسيل از اول تا آخر دره را با نيزه علامتگذارى كردند و فاصله را از بالاى نيزهها اندازه گرفتند،تا بدانند چه مقدار از مسيل ضميمه مسجد گرديده و چه مقدار بيرون باقى خواهد ماند.سپس مهدى به عراق بازگشت و اموال زيادى را براى آنان قرار داد كه با آن،خانههاى مردم را بخرند و مسجد را توسعه دهند،ليكن به علّت مرگ مهدى،عمليات ساختمانى در زمان خلافت فرزندش موسى الهادى در بعضى از قسمتهاى يمانى و نيز قسمتهايى از سمت غربى به پايان رسيد.مهدى اموال فراوانى را در اين راه خرج كرد.به طورى كه بهاى هر ذراع مربع كه ضميمۀ مسجد الحرام مىشد،بيست و پنج دينار-دوازده و نيم ليره طلا-بود و بهاى آنچه كه در دره باقى مىماند پانزده دينار پرداخت مىشد.
ستونهاى مرمرى را از مصر و ديگر كشورها توسط كشتى به جده و از جده با عرّابه به مكه آورده و به داخل مسجد الحرام انتقال دادند.
ازرقى مىگويد:مهندسان توسعۀ خود را از باب بنى هاشم كه روبروى دره و سيلگاه