32
اجابت دعا:
آيات و روايات فراوانى گواه است بر اينكه دعا مستجاب مى‌شود ليكن شيوه و شكل اجابت مختلف است و در مجموع چند صورت در روايات ذكر شده است: 1
يعجّل دعوته يؤخر له يدفع عنه السوء يؤجل له فى الاخرة يكفر عنه من ذنوبه.
و اگر بعضاً اجابت نمى‌شود از آن جهت است كه:
آداب مراعات نشده است شرايط دعا را واجد نيست به مصلحت فرد نيست با سنن الهى وفق نمى‌دهد و... علل ديگرى كه در كتب مفصل و روايات وارد است.
سيماى توبه
حج ازآغازش حركت‌بسوى خداست، از ميقات گرفته با مكه و منى و عرفات و... در هر نقطه كه قرار گيريم ميدان توبه و بازگشت بسوى خداست از اينرو بجاست تا ابعاد مسأله تبيين گردد.
قبل از هر چيز بايد توجه داشت كه پيشگيرى قبل از درمان است و اين اصل نه تنها در بهداشت جسم، بلكه در بهداشت روح نيز جايگاه ويژه‌اى دارد.
عن على (ع) : «ترك الذنب اهون من طلب التوبه» 2
زيرا: ممكن است موفق به توبه نشوى اگر هم بشوى ممكن است از مواردى باشد كه قبول نشود در هر صورت با گناه اگر توبه قبول هم بشود، ديگر روح آن لطافت اولى را ندارد.
قبل از تبيين «باب توبه» بايد خطر آثار گناه را به خود و ديگران گوشزد نمود، تا انگيزه‌اى جهت پيشگيرى شود.
آثار گناه:
قساوت قلب
قال على (ع) : «ما جفت الدموع الا لقسوة القلوب و ما قَسَتِ القلوب الا لكثرة الذنوب» 3
سلب نعمت
امام صادق (ع) : «ان اللّٰه قضى قضاءً حتما الاّ يُنعم على العبد بنعمة فيسلبها اياه حتى يحدث العبد ذنبا» 4
عدم اجابت دعا
امام باقر (ع) در روايتى فرمودند: «ان العبد يسئل اللّٰه الحاجة...» وسائل اجابت فراهم مى‌شود. فيدنب العبد ذنباً.
فيقول اللّٰه للملك: «لاتقض حاجته و احرمه اياها فانه تعرض لسخطى و استوجب الحرمان منى» 5
على (ع) فرمود: «المعصية تمنع الاجابة» 6
قطع روزى
امام باقر (ع) فرمود: «ان الرجل ليذنب الذنب فيدرءُ عندالرزق» 7
سلب توفيق
امام صادق (ع) فرمود: «ان الرجل يذنب الذنب فيُحرَم صلاة الليل» 8
الحاد و كفر
«ثُمَّ كٰانَ عٰاقِبَةَ الَّذِينَ أَسٰاؤُا السُّواىٰ أَنْ كَذَّبُوا بِآيٰاتِ اللّٰهِ » 9
پيامبر در ضمن گفتارى مى‌فرمايد:
«فان المعاصى تستولى الضلال على صاحبها حتى توقعه ردّ ولاية وصى رسول‌اللّٰه (ص) و دفع نبوة نبى اللّٰه و لاتزال بذلك حتى توقعه فى رد توحيد اللّٰه و الالحاد فى دين اللّٰه» 10
و آثار ديگرى همچون: ايمن نبودن از عذاب الهى قطع باران خشم و لعن الهى كوتاهى عمر فقر عمومى آفاتى چون زلزله بيمارى تسلط اشرار و... كه در اين باره رواياتى وارد است. 11
*
بنابر اين اصل بر گناه نكردن است ولى چون آدمى با دنيا، نفس، شيطان و... روبروست، گاه غفلت بر او مستولى گرديده از اينرو خداوند بر اساس رحمت واسعه خود بابى بنام «توبه» را باز گذارده است. در حديثى است: آنگاه كه شيطان رانده شد قسم ياد نمود: فبما اغويتنى لاقعدن لهم صراطك المستقيم ثم لآتينهم من بين ايديهم و من خلفهم و عن ايمانهم و عن شمائلهم و لا تجد اكثرهم شاكرين. 12
بعضى ملائكه گفتند: خدايا پس راه بر بنى‌آدم بسته شده است. خطاب شد: نه چنين نيست؛ زيرا دو راه بازمانده است يكى آنكه بنده‌اى دست به توبه و استغفار بالا برد و ديگر اينكه بدين منظور سر بسجده گذارد. كه گناه هفتاد ساله‌اش آمرزيده خواهد شد. 13
شرائط توبه: