29

سيماى دعا در اسلام

از جمله اشتغالات آدمى در حج، دعا و راز و نياز با حضرت حق است. ازاين‌رو لازم است با فرهنگ دعا بيشتر آشنا شويم:

بر پردۀ كعبه مكتوب است: «اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» ¹ و جاى جاى سرزمين وحى، زمينۀ ارتباط با حضرت حق است از اين رو نگرشى بر ابعاد گوناگون دعا در آينه قرآن و حديث امرى ضرورى خواهد بود.

مفهوم دعا:

هرچند دعا به معانى مختلفى آمده است:

كمك خواستن (ادْعُوا شُهَدٰاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ). ² دعوت، تشويق و ترغيب (وَ اللّٰهُ يَدْعُوا إِلىٰ دٰارِ السَّلاٰمِ) ³ پرسش نمودن (قٰالُوا ادْعُ لَنٰا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنٰا...) ⁴ و... لكن آنچه مصطلحِ مورد بحث ماست كه جايگاه خاصى نيز در اسلام دارد، دعا به معناى خواندن توأم با خواستن است (أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ) ⁵ چنين مقوله‌اى با اصل خلقت و هدف آفرينش ارتباط دارد؛ زيرا اگر فرموده است: «وَ مٰا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ» ⁶ پيامبر (ص) نيز مى‌فرمايد: «الدعا مخ العبادة». ⁷ اكنون بايد مسائلى در مورد دعا ارزيابى شود تا مفهوم دعا بهتر تبيين گردد. اين خواستن چه شرايطى دارد؟ مورد درخواست چه مى‌تواند باشد؟ چگونه بايد خواست؟ و...

شرايط دعا:

* شناخت خدا و ايمان به او:

پيامبر به معاذ بن جبل فرمود: «اگر خدا را بطور شايسته مى‌شناختيد به واسطۀ دعاى شما كوهها نابود مى‌شدند» ⁸. قصۀ مباهله نيز گواه صادقى است بر اين معنا.

ايمان به پيامبر خدا:

مردى از بنى اسرائيل 40 شب دعا كرد و نتيجه نگرفت، به عيسى خطاب شد:

«يا عيسى انه اتانى من غير الباب الذى اوتى منه. انه دعانى و فى قلبه شك منك» ⁹

اخلاص:

«فَادْعُوا اللّٰهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ »، ¹⁰ «أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ». ¹¹

اخلاص در دعا بيشتر بدين معناست كه تنها از او بخواهد. امام صادق فرمود:

اذا اراد احدكم ان لا يسأل ربه شيئاً الا اعطاه فلييأس من الناس كلهم. ¹²

عبوديت:

«إِذٰا سَأَلَكَ عِبٰادِي عَنِّي ...». ¹³

نفرمود: هرگاه «انسانها» و يا «مخلوقات» مرابخوانند بلكه هرگاه «بندگانم»...

هماهنگى دل و زبان: