31زيارت خانۀ خدا، هم سفر است، هم حج است، هم براى مسلمين منافع مادّى و اجتماعى دارد، هم آگاهى بخش و وحدت آفرين است، هم دشمن‌شكن و دوست نواز است.

سازندگى حج بسيار است و نقش تربيتى و اجتماعى و سياسى آن، بس عظيم و كارساز. نخسين گامِ حج، با سفر آغاز مى‌شود و سرفصل زيارتها حج خانۀ خداست.

در عين حال بايد هشيار بود كه اين سفر الهى و زيارت پربركت كه بر هر مسلمانِ توانمند و مستطيع، فرض و واجب است، از محتوا تهى و از اثر خالى نگردد... كه اينگونه حج، حجّ دورۀ آخرالزمان است. در حديث است كه:

«در آخرالزمان، مسافرت و بيرون رفتن مردم براى حج، بيشتر به چهار گروه اختصاص پيدا مى‌كند:

حكمرانان، براى تفريح و گردش، ثروتمندان براى تجارت و دادوستد، فقرا براى گدايى، و قاريان براى سُمعه و ريا...» ¹

دريغ است كه اين سفر، به هدفهاى دنيوى و محاسبات سودپرستانه اختصاص يابد و از محتوا و بُعد عارفانه و عاشقانه تهى گردد. چرا كه مكّه، ضيافتگاه ملكوتى و معنوى خدا، و حاجى، مهمانِ پروردگار و پذيرايى خداوند، با رحمت و