29و ياد و زيارت و مزار اولياى دين، رنجها كشيده و شهيدها داده است.

وقتى زيارت بزرگان و قهرمانان و چهره‌هاى برجستۀ فكرى و علمى و اصلاحى و انقلابى و گراميداشتِ آنان و تجليل از فداكاريها و خوبيها و خدماتشان، سيرۀ عقلاى هر ملّت و مذهب است، روشن است كه زيارت سرور آدميان، اسوۀ بشر، حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه فرشتگان همه زاير مرقد اويند جاى خود دارد و از ارزش و سازندگى بيشترى برخودار است.

اين شيوه‌اى جديد و بدعتى نوظهور نيست. در زمانِ خود پيامبر هم معمول بوده است. حتى دربارۀ خود پيامبر اسلام، آمدن اويس قرنى به مدينه براى ديدن پيامبر معروف است.

عروةبن مسعود ثقفى در سال حديبيّه ديده است كه چگونه اصحاب پيامبر، آب وضو و غسل او را به عنوانِ تبرّك برمى‌داشتند و تار موى حضرت را نگه مى‌داشتند، پس از فراغت از نماز، دستِ حضرت را بوسيده و بر سر و صورتِ خويش مى‌كشيدند. وقتى بلال حبشى مازاد آب وضوى آن حضرت را آورد، مردم براى برداشتن آن، بر سر او ريختند و حتّى اگر آب به كسى نمى‌رسيد، از رطوبتِ آبى كه در دستِ مسلمانان ديگر بود، بر خود مسح كرده، تبرّك مى‌نمود... ¹

زيارت، تداوم همين خط است و تبرّك و توسّل، فيض گيرى از آن معنويّات است، سيره و روش گذشتگان صالح ما نيز همين بوده است.