94پذيرش كردن گزارش‌هايى است كه به سادگى قابل قبول نيستند . ¹

7 . ناسخ التواريخ

ميرزا محمدتقى سپهر ، مشهور به لسان الملك (م 1297 ق) از شاعران و منشيان دربار قاجار است . او در كنار كار ديوانى ، مأمور شد تا كتابى را دربارۀ تاريخ جهان از آدم عليه السلام تا آن زمان ، بنگارد . ² كتابى كه همۀ آنچه را گفته‌اند و امكان وقوع دارد ومحال نيست ، در خود جاى دهد هر چند دور از ذهن باشد . او اين تفصيل را در بخش مربوط به امام حسين عليه السلام حفظ كرده و از اين رو «هر قصّه را كه در كتب معارف مورّخين و محدّثين» ³ ديده ، آورده است . او هر چند، گاه به گاه به نقد پاره‌اى منقولات دست مى‌يازد ، اما خود نيز اشتباهات تاريخى دارد و مطالب ضعيف به كتابش راه يافته است و از اين رو با وجود استفادۀ اهل منبر و مرثيه از آن ، نمى‌توان متفردات آن را معتبر دانست . شهيد قاضى طباطبايى اشتباهات آن را فراوان دانسته و محتويات بدون مدرك آن را قابل اعتماد ندانسته است . ⁴ شهيد مطهرى نيز هر چند