52بر اساس و بنيادى ويژه، به نمازخانه و گذرگاه تقسيم گرديدهاند. محلهاى نماز معمولاً در فضايى مربّع با ضلع 15 متر قرار دارند و از چهار طرف، گذرگاههايى به عرض 5 متر آنها را احاطه كردهاند. در مقابلِ وروديهاى اصلى، سرسراهايى بزرگتر، و در دوسوى آنها محوّطهاى سهگوشه قرار دارد، كه از آنها نيز براى نماز استفاده مىشود؛ بنابراين، از ورودىِ باب ملك عبدالعزيز و بابالعمره تا صحن مسجد، سه رديف محل نماز مىباشد كه دو رديف نخست اندكى بالاتر و رديف سوم همسطح شبستان قديم است. نمازخانههاى نزديك مسعىٰ، به جاى اختلاف در سطح اندكى شيب دارند.
مساحت مسعىٰ در زيرزمين 1600 متر، در همكف 8400 متر و در طبقۀ بالا 8200 مترمربّع است. در تمام مسجدالحرام، مجموعاً 37 محوطۀ چهارگوش، هريك با 225 متر مساحت و 8 فضاى مستطيل، هريك با 375 متر مساحت، براى برپايى نماز ساخته شده است. گذرگاههاى پيرامونى نيز، در مجموع 16808 متر مربع مساحت دارند و در مراسم حج و آيينهاى نماز جمعه، از آنها هم براى نماز استفاده مىشود. بدين ترتيب، روىهم در سه طبقه، 63837 مترمربّع فضا براى نماز درنظر گرفته شده است.
مساحت و گنجايش
عمليات توسعۀ جديد دقيقاً در ضلع غربى حرم، در منطقۀ سوقالصغير، بين بابالعمره و باب ملك عبدالعزيز اجرا شده است. در زير، به مساحت بخشهاى مختلف مسجد در مراحل گوناگون اشاره مىشود: