50
حفيرة ابراهيم يوم بن هاجر
و ركضة جبريل على عهد آدم 1
«مىگويم، و گفتۀ من براى تو ناروا و نابسزا نيست، درياب سخن مرا اى فرزند سلمى (عبدالمطّلب). تويى حفركنندۀ زمزم.
چاه ابراهيم در روزگار پسر هاجر، و اثر ضربت جبرئيل در عهد آدم عليه السلام .»
گفتنى است كه بهجز شعرخويلد، روايت يا شعر يا نوشتۀ تاريخى ديگرى در اينباره بهنظر نرسيد و چنانكه اشاره شد، بيشتر و بلكه تمام مورّخان و اهل حديث، پيدايش زمزم را به عهد ابراهيم عليه السلام مربوط دانسته و اسناد روايى، در اين خصوص، وحدتِ نظر دارند، هرچند در جزئيات آن اختلافهاى جزئى مشاهده مىشود؛ مثلاً برخى جوشش آب از زمزم را به سودن پاشنۀ پاى اسماعيل بر زمين نسبت دادهاند و گروهى گفتهاند كه ساييدن پاى جبرئيل يا دست و يا شهپر او كه در صورت انسانى ظاهر شده است، باعث بهوجود آمدن آب شده است.