121راه آهن نشسته، مستقيماً به «قاهره» دارالملك «مصر»، و از آنجا به «اسكندريه» رفته، كشتى نشسته به «طرابلس غرب» و «تونس» و «الجزاير» و «مراكش» و «اسلامبول» بل «شامات» مىرفتند انتهى
از «شيخ محمود» تمام حاج حركت كرده، منزل [به منزل] مىروند، ابداً توقف نيست، مگر يك روز در «رابغ»، چنانچه سابقاً عرض شد، اوتراق كنند، روز هفتم شهر محرم الحرام وارد «مدينۀ منوره» مىشوند. و «روز عاشورا» حكماً حركت مىشود، ليكن امسال بنا به فرمايش «نوّاب مهد عليا»، شنبه يازدهم حركت شده، و الحمد للّٰه«روز عاشورا» در خدمت «پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله » و «ائمۀ هدى - روحى لهم الفداء -» به سر برديم.
«بيت الاحزان» «حضرت زهرا عليها السلام » را، كه بعد از فوت پدر ساختهاند، و در آنجا گريه مىكردند، زيارت كرديم، در آن مكان حالت غريبى دست مىدهد، خدامِ «ائمّه بقيع»، هزار دينار از هر نفرى مىگرفتند و اذن زيارت مىدادند، «آصف الدّوله»، شصت «باجاقلو» 1 به خدام داد و حاج را مهمان كرد، قبر «ائمّه» در يك بقعهاى است از سنگ و گچ، بدون زينت و اساس تجمل، ضريحى از چوب دارد، پنج تن مقدس در آن يك ضريح مدفون است، از اين قرار: «حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام »، «حضرت امام زين العابدين عليه السلام »، «حضرت امام محمد باقر عليه السلام »، «حضرت امام جعفر صادق عليه السلام »، «عباس بن عبد المطلب رضى الله عنه ». در كنج همان بقعه پرده آويختهاند كه به روايتى «صدّيقه طاهره» در آنجا مدفون است، در «بقيع» مقبرۀ جمعى از زوجات و دخترانِ «حضرت خاتم الانبياء» معلوم است، قبر «عثمان» هم در گوشۀ «بقيع» واقع شده است، «بقيع» قبرستانى است خارج شهر، متصل به دروازه، ديوارى دور آن كشيدهاند.
مدينۀ منوره
«يثرب» و «اثرب»، «ارض اللّٰه»، «مدينة الرّسول» هم مىنامند، در شمال غربى «مكّه مكّرمه»، در وسط صحراى منتهى كه فيمابين كوه «جُده» و كوه «بئر» افتاده واقع، و هشتاد