163اين از مهمترين خدمات ملك به مكه است از زمان تسلّط بر حجاز؛ چنانكه در بالاى سر پوشيده، با آب و تاب تذكر داده شده!
در اين قسمت از اعمال حج تزاحم زيادتر است، چون پيوسته در دو جهت متقابل در رفت و آمدند. در هر حال عموم حجاج متوجهند كه در اعمال، مزاحم يكديگر نباشند، ولى از اعراب نجدى و بدوى بايد حريم گرفت، دسته جمعى با سرعت حركت مىكنند و هماهنگ مىگويند:
رَبِّ اِغْفِرْ، اِنْ لَمْ تَغْفر مَنْ ذاتَغْفر
«خدايا! بيامرز، اگر ما را نيامرزى پس چه كسى را مىآمرزى!»
در چهره و حركات همه خشوع ايمان هويدا و زبانها به ذكر خدا و طلب مغفرت گوياست:
رَبَّنا آتِنا فِى الدُّنْيا حَسَنَۀً. . . .» (بقره:201)
چون مقابل مناره و علامت مخصوص مىرسند، پاها را سريعتر برمىدارند و بدن را سبكتر حركت مىدهند تا به حدّ ديگر برسند؟ خوب محسوس است كه اشخاص تمام تار و پودى كه از عادات و خودپسندىها به خود تنيدهاند و خود را در آن گم كردهاند، در اين حال گسيخته مىشود و آنچه به خود بستهاند، در اين حركات در حال جدا شدن است. اين خانه تكانى خانۀدل و درون است تا آنچه ازگرد و غبار دنيا و آمال و رنگهاى آن در داخل نفس وارد شده زايل گردد؛ گرچه از سرحدّ حريم ميقات، كلاه و عمامۀ افتخارات و لباس امتيازات زايل