967درخواست شفاعت زايرين در جوار مزارهاى شخصيتهاى دينى و معنوى نمىبايست اينگونه تلقى شود كه زاير اين تقاضا را از صاحب آرامگاه داشته و از او حاجت مىطلبد. و در حالىكه وى به دليل قرب و منزلتى كه صاحب مزار با توجه به جايگاه ارزشمند خود در نزد خداوند دارد، او را واسطۀ حاجت خود مىكند، تا پروردگار عالم به دليل اعتبار صاحب مزار، گشايشى در مشكلات فرد زاير بنمايد. در اغلب زيارتگاههاى مورد پژوهش، اين موضوع به خوبى مشهود بود، به شكلى كه در دو مزار خواجۀ احرار ولى و خواجه بهاء الدين نقشبند، متوليان امر مدام به زايرين تذكر مىدادند كه فقط از خداوند حاجت بخواهيد و لا غير.
5. كاركرد سياسى
شايد يكى از مهمترين علل به وجود آمدن زيارتگاهها را بتوان در پديدههاى سياسى جستوجو كرد. ايجاد امامزاده در ايران نوعى اعتراض به اعراب مسلمانى بود كه پس از ظهور اسلام، ايران را فتح كردند و در طول حكومت خود فشارهاى سياسى، اجتماعى و فرهنگى را بر ايرانيان اعمال كردند، «امامزادهها را به عنوان سمبل تمايلات سياسى و مذهبى به وجود آوردند». 1
اماكن مقدس همواره موجب برترى سياسى يك منطقه نسبت به مناطق ديگر بودهاند. وجود زيارتگاه در بالاى تپۀ مشرف به يك روستا موقعيت سياسى آن روستا را نسبت به روستاهاى ديگر برترى مىبخشيد. شايد يكى از دلايلى كه در اكثر روستاهاى ايران و بعضاً تاجيكستان، افغانستان و ازبكستان زيارتگاهى وجود دارد، همين امر باشد.
در تحقيقات دقيقاً اين نكته نمايان بود روستاهايى كه زيارتگاهى در داخل خود داشته، روستاهاى همجوار را به لحاظ مختلف تحت الشعاع قرار داده و از قرب و