658

إنّك إذا صلّيت وضعت خدّيك على التراب »؛ ¹ خداوند به موسى عليه السلام وحى كرد: مى‌دانى چرا تو را از ميان بندگانم به عنوان كليم اللّٰه انتخاب كردم؟ گفت: نه. خداوند فرمود: اى موسى در ميان آنها كسى را فروتن‌تر از تو نسبت به خود نديدم، تو وقتى نماز مى‌خوانى گونه‌هايت را به خاك مى‌گذارى.

ابن فهد بعد از نقل احاديث گوناگون و ارزشمندى در اين باره مى‌نويسد: اقرار به گناه در پيشگاه خداوند پنج فايده دارد: 1. بريدن اميد از همه و توجه به سوى خدا، 2. شكستن قلب، 3. رسيدن به اخلاص بر اثر شكسته شدن دل، 4. چه بسا اقرار به گناه سبب گريه كه بهترين آداب دعاست مى‌شود، 5. موافقت با امر امام صادق عليه السلام . ²

ج) آداب بعد از دعا

ابن فهد حلى با توجه به روايات آدابى را براى بعد از دعا به شرح ذيل بيان مى‌كند:

اول: تكرار دعا، چه دعا به هدف اجابت رسيده باشد يا ظاهراً نرسيده باشد. اگر دعا به اجابت رسيده باشد ترك آن ستم است، بلكه شايسته است كه دعا و ثنا را تكرار كنى، زيرا خداوند كسانى كه دعا را بعد از رسيدن به هدف رها مى‌كنند توبيخ كرده مى‌فرمايد: «وَ إِذٰا مَسَّ الْإِنْسٰانَ ضُرٌّ دَعٰا رَبَّهُ مُنِيباً إِلَيْهِ ثُمَّ إِذٰا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مٰا كٰانَ يَدْعُوا إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ »؛ ³ هرگاه براى انسان فقر و مصيبتى پيش آيد، با دعا و توبه به درگاه خدا رود و چون نعمت و ثروت به او عطا شود، خدايى را كه پيش از اين مى‌خواند به كلى فراموش نمايد.

اگر دعا مستجاب نشد، باز هم نبايد دعا رها شود، چه بسا تأخير به خاطر اين باشد كه خداوند دوست دارد صداى بنده‌اش را بشنود، لذا شايسته نيست چيزى را كه خدا دوست دارد ترك بكند. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «

رحمه اللّٰه عبداً طلب من اللّٰه حاجة فألحّ فى الدعاء استجيب له أو لم يستجب له و تلا هذه الآيه : «وَ أَدْعُوا رَبِّي عَسىٰ أَلاّٰ أَكُونَ بِدُعٰاءِ رَبِّي